Это интересно

  • ОКД
  • ЗКС
  • ИПО
  • КНПВ
  • Мондиоринг
  • Большой ринг
  • Французский ринг
  • Аджилити
  • Фризби

Опрос

Какой уровень дрессировки необходим Вашей собаке?
 

Полезные ссылки

РКФ

 

Все о дрессировке собак


Стрижка собак в Коломне

Поиск по сайту

Главная » Журнал » Заң және заман журналы

Коллеги - педагогический журнал Казахстана. Заң және заман журналы


Басты бет - Заң және заман

Заң және заман
  • Басты бет
  • Жаңалықтар
  • Пікірлер
  • Тұлғалар
  • Біз туралы
      • Журнал туралы
      • Журналға жазылу
      • Байланыс үшін
  • Мұрағат

Жаңалықтар

Центр правоохранительных услуг открылся в ВКО
05.03.2018 Жаңалықтар
Школа подготовки руководителей новой формации
29.01.2018 Жаңалықтар
Выработаны меры по борьбе с теневым оборотом нефти и газа
20.10.2017 Жаңалықтар
В восточном Казахстане нарушаются права инвалидов
20.09.2017 Жаңалықтар
В прокуратуре ВКО подведены итоги реализации инициативных проектов
20.09.2017 Жаңалықтар
Предварительные результаты проектов, реализуемых Генеральной прокуратурой Республики Казахстан
20.09.2017 Жаңалықтар
Прокуратурой Костанайской области реализуется проект «Народный прокурор»
20.09.2017 Жаңалықтар
В Генпрокуратуре презентовали проект «е-уголовное дело»
20.09.2017 Жаңалықтар
Өскеменде прокуратураның бастамасымен пробация үйі ашылды
17.07.2017 Жаңалықтар

Пікірлер

Становление и развитие
16.01.2018 Пікірлер
ЕЛБАСЫ САЯСАТЫ ЕЛ БОЛАШАҒЫ ҮШІН
26.12.2017 Пікірлер
В целях повышения состязательности и расширения полномочий адвокатов
13.12.2017 Пікірлер
Расширение процессуальных возможностей сторон
26.10.2017 Пікірлер
Искоренение суицидов – главный приоритет в работе
07.11.2017 Пікірлер
Прозрение
20.09.2017 Пікірлер
Оценка знаний посредством обратной связи
20.09.2017 Пікірлер
Природоохранная деятельность российской прокуратуры в сфере добычи нефти и газа
20.09.2017 Пікірлер
Управление кадровыми процессами в Департаменте юстиции США
20.09.2017 Пікірлер

Тұлғалар

Асабаю Мамутову, бывшему Прокурору КазССР, 105 лет
16.11.2017 Тұлғалар
Калауше Бегалиеву, бывшему заместителю Прокурора КазССР и видному ученому-правоведу 90 лет
29.10.2017 Тұлғалар
Бывшему прокурору Восточно-Казахстанской области Михаилу Керцману 70 лет
20.09.2017 Тұлғалар
Исполнилось 65 лет Киму Анатолию Сергеевичу
03.05.2014 Тұлғалар
Обеспечить законность, усилить надзор
20.07.2017 Тұлғалар
В интересах человека, общества и государства
03.05.2014 Тұлғалар
Ветерану прокуратуры Левченко Валентине Андреевне исполняется 65 лет!
03.05.2014 Тұлғалар
Шығыс Қазақстан облысында алименттерді төлемеу мәселелері  туралы
17.07.2017 Тұлғалар
Внедрение социальных сетей в работу органов прокуратуры республики казахстан
17.07.2017 Тұлғалар (с) 2018 Заң және заман Барлық құқұықтар қорғалған Яндекс.Метрика ZERO.kz Рейтинг@Mail.ru

zan-zaman.kz

Заман және заң

Қазақстан Республикасының егемендігі мен дербес тәуелсіздігін қамтамасыз ететін негізгі нормативтік құқықтық акт, еліміздің Ата заңы – ҚР Конституциясы.Ата заңның 1 бөлімінің 1бабында «Еліміздің ең басты қазынасы – адам және адам өмірі, құқықтары мен бостандықтары» деп жазылған.

Ал адам құқықтары мәселесі – бүкіл адамзатқа ортақ мәселе. Мемлекеттердің халықаралық институттары (Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропа Қауіпсіздігінің ынтымақтастық Ұйымы) көлемінде қабылданған адам құқықтары туралы міндеттемелері, жеке мемлекеттердің тек ішкі ісі болып қана қоймай, барлық қатысушы мемлекеттердің мүддесіне айналды.Осындай маңызды халықаралық келісімдерге жету бүкіл әлем халықтарының қауіпсіздігі мен ынтымақтастығын нығайтуға септігін тигізеді. Мысалы ретінде Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық Кеңесінің Қорытынды Актісін айтуға болады.

Адам құқықтарын қорғау, оның қажетті талаптарын жасап, жүзеге асыру мәселелері –көптеген халықаралық ұйымдар мен мемлекеттердің халықаралық қатынастардағыбасты мақсаттарының бірі. Еуропада адам құқықтарына байланысты құқықтық реттеу тек Екінші Дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін басталды. 1950жылы Римде «Адам құқықтары бойынша Еуропа Конвенциясы» қабылданды. Мазмұндық тұрғыдан адам құқықтары мен бостандықтары азаматтық, саяси, әлеуметтік-экономикалық, мәдени және экологиялық деп жіктеледі. Кез келген мемлекет бұл құқықтарды заңмен бекіту арқылы қамтамасыз етеді. Барлық адамдар заң алдында тең. Ал адамдар өз құқықтары мен бостандықтарын және оны қалай қорғауды білуі керек. Заңды білу – заман талабы. Заңның ең басты мақсаттарының бірі – қоғамдағы алуан мінезді адамдарды салауатты өмір салтына тәрбиелеу. Ал азаматтардың міндеті – заң талаптарын бұзбау. Заң бұзушылық – Конституцияда бекітілген заңға қайшы әрекет ету.

Тапсырмалар:

1.Мәтінді оқып, аударыңыз.

2.Жаңа сөз тіркестерінен дәптерге сөздік жұмысын жазып, жаттап алыңыз.

3.Төменде берілген сұрақтарды дәптерге көшіріп, жауабын жазыңыз.

Қазақстан Республикасы – қандай мемлекет?

Қазақстан Республикасының егемендігі мен дербес тәуелсіздігін қамтамасыз ететін қандай құжат?

Көптеген халықаралық ұйымдар мен мемлекеттердің халықаралық қатынастардағыбасты мақсаттарының бірі не?

  1. ы Римде қандай құжат қабылданды?

Мазмұндық тұрғыдан адам құқықтары мен бостандықтары қалай жіктеледі?

4.Заң сөзімен тіркескен сөз тіркестерін теріп жазыңыз.

5.Мақалдарды аудармасымен сәйкестендіріп, дәптерге жазыңыз.

Әр дәуір өз заманының ұлы адамдарын тудырады.

Адамдарды жасы жақындастырмайды, заманы жақындастырады.

Уақыты келгенде мұз да ериді.

Уақыт тасты да уатады.

Адамның ісін уақыт басқарады.

Время настанет – и лед растает.

Не возраст людей сближает, а время их объединяет.

Время и камни разрушат.

Делами человека время управляет.

Каждая эпоха своих великих людей рождает.

6.Мәтіннің мазмұнын айтыңыз.

Қазақстан республикасының «тілдер туралы заңы»

Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы тiл туралы» Заңы 1997 жылғы 11 шiлдеде қабылданды. Осы Заңның 4-шi бабында: «Қазақстан Республикасының мемлекеттiк тiлi – қазақ тiлi. Мемлекеттiк тiл – мемлекеттiң бүкiл аумағында қоғамдық қатынастардың барлық саласында қолданылатын мемлекеттiк басқару, заң шығару, сот iсiн жүргiзу және iс қағаздарын жүргiзу тiлi. Қазақстан халқын топтастырудың аса маңызды факторы болып табылатын мемлекеттік тілді меңгеру – Қазақстан Республикасының әрбір азаматының парызы» - деп бекітілген. Сонымен бiрге, «Үкiмет, мемлекеттiк органдар мемлекеттiк тiлдi яғни қазақ тiлiн барынша дамытуға, оның халықаралық беделiн нығайтуға және қазақ диаспорасына ана тiлiн сақтауы мен дамытуы үшiн көмек көрсетуге мiндеттi» - деп көрсетiлген.

Әр халықтың ана тiлi - оның жаны, халқының қайталанбас өзiндiк бейнесі, ғасырлар бойы жинақтаған рухани байлығының көзi. Қазақ тiлiн зерттеушiлер Мұхтар Әуезовтің 20 томдық шығармалар жинағында, жазушының сөздiк қорында 29.483 сөз бар екенiн, соның iшiнде таза қазақ сөздерiнiң саны - 23.740, қалғаны кiрме сөздер екенiн анықтаған. Салыстыру үшiн айтсақ, А.С.Пушкин шығармаларында 21.197 сөз, ал Шекспир шығармаларында 15.000 сөз бар екенi туралы ғылыми анықталған деректер бар.

Тiл туралы Заңның 24-шi бабында «Қазақстан Республикасының тiл туралы Заңының бұзылуына кiнәлi мемлекеттiк органдардың, кез келген меншiк нысанындағы ұйымдардың 1-шi басшылары, сондай-ақ заңды және жеке тұлғалар ҚР Заңдарына сәйкес жауапты болады» делiнген.

ҚР Ата Заңының 19-бабының 2-тармағында «Әркімнің ана тілі мен төл мәдениетін пайдалануға, қарым-қатынас, тәрбие, оқу және шығармашылық тілін еркін таңдап алуға құқы бар» делінген. Соңғы жылдары әр түрлі этностардың мәдени бірлестіктері де өз тілдері мен салт-дәстүрлерін жаңғыртумен қатар, мемлекеттік тілді де меңгеріп жатыр. Қазір өзге ұлт өкілдерінің арасында қазақша еркін сөйлейтін басқа ұлт өкілдерінің қатары өсті.

Тапсырмалар:

  1. Мәтінді оқып, аударыңыз.

  2. Жаңа сөз тіркестерінен дәптерге сөздік жұмысын жазып, жаттап алыңыз.

  3. Төменде берілген сұрақтардың жауабын дәптерге жазыңыз.

Қазақстан Республикасының «Тiл туралы» Заңы қашан қабылданды?

Осы Заңның 4-шi бабында не туралы жазылған?

Мұхтар Әуезовтің шығармалар жинағында, жазушының сөздiк қорында қанша сөз бар екенi анықталған?

ҚР Ата Заңының 19-бабының 2-тармағында не деп жазылған?

  1. Төменде берілген сұрақтарға жауап беріңіз.

Сіз ана тіліңізді білесіз бе?

Қалай ойлайсыз, көп тіл білу қажет пе?

Сіз қанша тіл білесіз?

Тілді тез үйрену мүмкін бе?

Мемлекеттік тілді үйрену сіз үшін қажеттілік пе, әлде міндет пе?

  1. Мақалдарды жаттап алыңыз.

Жеті түрлі ілім біл.

Жеті жұрттың тілін біл.

Адамгершілік амандасудан басталады.

Көп сөйлеген білімді емес, дөп сөйлеген білімді.

Білімді өлсе, қағазда аты қалар. Ұста өлсе. Істеген заты қалар.

  1. Төменде берілген сөз тіркестерімен сөйлем құрастырыңыз.

Туыстас тілдер, ұлт саясаты, тілді құрметтеу.

  1. Мәтіннің мазмұнын айтыңыз.

Ұсынылатын әдебиеттер:

1. Күзекова З. С. Қазақ тілінің практикалық курсы (гуманит). Алматы: Ғылым, 2001.

2. Бектұров Ш.К., Бектұрова А.Ш. Қазақ тілі (Ана тілі деңгейінде үйрету құралы). Алматы, 1998.

3. Аяпова Т. Қазақ тілі (Негізгі оқулық, үй кітабы, мұғалім кітабы). Алматы, 1998.

4. Тұрсынова Г.Т. Қазақ тілі. Оқулық. Алматы, 2012.

СӨЖ

Тіл туралы жазылған қазақ ақындарының шығармаларын жаттаңыз.

3-тақырып. Жарнама және бәсеке. Жарнама сауаттылығы. Грамматика.

Практикалық (семинарлық) сабақтың жоспары

1. Сөйлемдерге толық синтаксистік талдау жасай білуге үйрету;

2. Жарнама және бәсеке. Жарнама сауаттылығы тақырыптары бойынша түсінік беру, жарнаманың қоғамдағы алатын орны туралы мәлімет беру (осы тақырыптар бойынша студенттердің, шығармашылық, сауаттылық және іскерлік қабілеттерін дамыту).

studfiles.net

"Заң және заман" - прочее, прочее

Тақырыбы: "Заң және заман" дөңгелек үстелҚылмыс жасағаны үшін жазаға тартқаннан гөрі оның алдын алған әлдеқайда жақсы. Алдын алу жұмысының нәтижелі болуы алғаш жасалған теріс қадамның дер кезінде анықталуынан ғана емес, сонымен бірге кәмелетке толмағандардың жеке тұлғалық ерекшеліктерін ескеруге де байланысты.Мектеп жасындағы балалардың құқықтық санасының төмендігі олардың қылмысты көп жасауына, заң талаптарына өз талаптарынқарсы қоюына әкеліп соғады. Сондықтан оқушылар қылмысының алдын алып, құқықтық тәрбие беру бүгінгі күннің өзекті мәселесі. Құқықтық тәрбие – кәмелетке толмағандар арасында заң ұғымдарын насихаттай отырып, жасөспірімдерді қажетті заңдылық біліммен қамтамасыз етуді мақсат етеді. Жастарды заңның негізгі принциптерін біліп қана қоймай оны меңгере білуге де үйрету қажет. Осы мақсатта ата - анамен мен оқушылар арасында өтілген «Заң және мен» дөңгелек үстел.

Дөңгелек үстелге заң қызметкерлері шақырылады. Қанатты сөздер қолданылады.«Құқығыңды сақтап үйрен, бірақ басқалардың құқығы бар екенін ұмытпа», «Досы көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды», Заң біткен жерде зұлымдық басталады».

Дөңгелек үстел 5 бөлімнен тұрады:1. Күнделікті көрініс.2. Мен заңды қаншалықты білемін?3. Ешқандай заңы жоқ арал.4. «Қызыл, сары, көк ауыл».5. Қылмыскер бала қайдан шығады?Мұғалім: Халқымызда «Досы көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды» деген тамаша мақал бар. Ақылды болу айналаңдағы адамдарды сыйлай, қадірлей білу деген сөз. Құқықтық тілмен айтқанда бұл - заңды білу, яғни заңды білген адам өзгелерге құрметпен қарайды. Заңды білмегендіктен заңсыз істер істеп, зардап шегіп, өзін қорғай алмай жүргендерді көптеп кездестіреміз.1. Күнделікті көрініс: Ауыл іші, түн, топ бала өлең айтып, шулап отыр. Жандарынан өтіп бара жатқан балаға отырғандардың біреуі атып тұрып:-«Әй, бері кел» деп айқай салды. Қайырылмаған оған пышақ көрсетті.

Көріністен кейін қойылған сұрақтар: - Қалай ойлайсыңдар, демалып отырған жастар заңды бұзды ма?- Кім қалай бұзды? ( Кім қалай бұзды).- Ата - ана, сіздің тарапыңыздан қандай жауапсыздық кетті? (Ата - ана жауабы тыңдалады.)Бұлардан соң заң қызметкерлерінің пікірі тыңдалады. Ол демалып отырған жастардың заңның қандай бабымен танысуына тура келгендігін айтуы керек.Мұғалім: 2 - бөлім. «Мен заңды қаншалықты жақсы білемін»? деп аталады. Қазір мен бірнеше жағдайларды оқимын. Бұның ішінен оқылған жағдайды қылмыс деп тапсаңыздар оң қолды көтересіздер де, себебін алдарыңыздағы параққа жазасыздар, егер қылмыс емес десеңіздер сол қолдарыңызды көтересіздер, себебін тағы параққа жазасыздар. Әр жағдайға жеке тоқталып, түсініктеме бересіздер.

1. Дүкенде спирттік ішімдікпен бірге есірткі де сатылады.2. Түнгі көшеде жастар айқайлап өлең айтып келе жатыр.3. Сатушы сатып алушыға байқамай артық ақша беріп жіберді, ал сатып алушы өзіне тиесілі ақшадан артық екенін біле тұра қайтіп бермеді.4. Бір оқушы сыныптасына: « ертең 20 теңге әкеліп бересің, әкелмесең басқаша сөйлесеміз» деп күш көрсетті.5. Химиялық завод өзінің зиянды өнімін өзенге тастады, сол өңірдің ауасы бұзылды.6. Мектеп оқушылары жүзім ұрлады.7. Сыныптағы бір бала екінші баланың сумкасын сызып тастады. (Оқушылар түсініктеме берген соң заң қызметкері заңға сүйене отырып, өз ойын айтады.)Мұғалім: Ендігі бөлім «Заңсыз арал» деп аталады.

Біз ешқандай заңы жоқ аралда өмір сүрсек, не болар еді? ( Оқушылар пікірі тыңдалады.)Оқушылар пікірі тыңдалады.Осы бөлімді қорытындылау. Заңсыз елде әркім өз білгенін істейді, тәртіп сақталмайды. Сондықтан адамдар қалыпты жағдайда өмір сүре алмайды, ал тәртіп пен заң біздің қалыпты тіршілігіміз үшін қажет.»Тәртіпсіз ел болмайды, тәртіпке бас иген құл болмайды» деген Б. Момышұлының сөзін естен шығармайық.

Мұғалім: «Қызыл, сары, көк ауыл» деп аталатын 4 - бөлімді айтып, әр топтың ортасына әр түрлі лента қояды.Мұғалім: Жер енді ғана жаратылғанда адамдар бір - бірімен дос, бауыр болыпты, бір - бірінен ешнәрсе аямапты. Бір күні аспаннан әр түрлі ленталар түсіпті де адамдар үлгергенінше бірі көгін, бірі қызылын, бірі сарысын алыпты.Күндердің күнінде қатты жел тұрыпты да қызыл лента алғандар қызыл, көк лента алғандар көк болып бөлініпті. Әр ауыл бөлек - бөлек қорған тұрғызыпты (Осы кезде мұғалім: ленталарыңызбен өздеріңізді қоршап алыңыздар дейді.) Біраз уақыттан соң адамдар достықты ұмытады. Көк ауылда су бар азық жоқ, қызыл ауылда азық бар су жоқ, сары ауылда азық та, су да бар, от жоқ. Енді қалай өмір сүруге болады, не істейсіздер? ( Оқушылар жауабы тыңдалады.)

Әр түрлі ой айтқан олар қорғанның келегі жоқ, біз дос болуымыз керек деген ойға тоқталады. Бұл әңгіменің астарында бір жұмбақ жатыр, сол жұмбақты кім шешеді деген сұрақ тасталады.Жауап: Адамдардың ауыл - ауыл көше - көше болып бөлінетіндігін, сол бөліну кезінде құқықтары бұзылатындары айтылады.Мұғалім: 5 - бөлім. (Қылмыскер бала қайдан шығады»?Бүгінгі күні қоғамды алаңдатып отырған жағдайлардың бірі ол - мектеп жасындағы балалардың қылмыс жасауы.. Келесі бөлім балалардың жасаған қылмысы туралы болмақ.- Құқық бұзушылықтың себебі неде деп ойлайсыздар? ( Ата - ана мен оқушылардың жауаптары тыңдалады. )Құқық бұзушылық істейтін жұмыстың жоқтығынан, Абай атамызша айтқанда «көйлегі көктік, тамағы тоқтық, аздырар адам баласын». Ата - аналарға екі сурет көрсетіледі: Біріншісі тіп - тік әдемі салынған үйдің суреті.

Екіншісі - фундаментінен бастап кірпіші дұрыс қаланбаған, төбесі жарылып кеткен үйдің суреті.Мұғалім: Бұл тек үйдің суреті ғана емес, көріп отырып бала тәрбиесі туралы не айтуға болады?( Сурет жайлы ата - ана ойы тыңдалады.) Бұдан соң бірінші сурет тәрбиесі дұрыс бала екендігін, екінші сурет тәрбиесі дұрыс болмаған бала жайында екендігі айтылады. Бала тәрбиесі үйдің фундаменті сияқты жас күнінен басталатынына ата - ананың назарын аудару керек.«Отбасы – барлығының басы, жан - жақты негізі болатын тәрбие институты. Ата - анамен баланың қарым - қатынасы нәтижесінде адамгершілік, эстетикалық, дене тәрбиесінің алғашқы үлгісі қалыптасады. Ал әке мен шеше, ата мен әже, апа мен ағалар баланың алғашқы тәрбиешілері»- деп В. А. Сухомлинский айтқандай, алғашқы тәрбиешілердің алғашқы тәрбиесі ерте бастан яғни бесіктен басталуы тиіс. Яғни, екінші сурет бала тәрбиесінің о бастан дұрыс басталмағанын көрсетіп тұр.

Тақтаға тау бейнесі және таудың ортасынан жарып шығып келе жатқан жанартау бейнеленген сурет ілінеді. Жанартаудың төбесіне «Қылмыскер бала» деп жазылып, беті қағазбен жасырылып қойылады. Жүргізуші мына суреттегі тау ортасынан көтерілгелі тұрған жанартауға қараңыз, тау сізден балаңыз болса, ал тауды жарып шыққалы тұрған жанартау балаңыздың қылмыскер болуы деп жасырулы тұрған сөзді ашады.

Мұғалім: Бала бір күнде қылмыскер болмайды. Жанартаудың атқылауына дейін қаншама процестер жүретіні сияқты бала қылмыскер болуы үшін де бірнеше жағдайлар әсер етеді. Оған ата - ананың баланы бақылауысыз жіберуі, баланың топқа кіруі, жақсы жолдастарының болмауы, 1 - кестеде көрсетілген шарттар бірден - бір себеп. ( Осы шарттардың әрқайсысына түсініктеме берілу керек.) Мұның барлығын дер кезінде байқап, балаға көмекке ұмтылсақ, оны сақтап қалуға болады. ( Бұл бөлімде ата - анаға көп сөз берілу керек, сөйлету керек.)Бұдан соң заң қызметкерлері сөйлейді.

Мұғалім: Ж. Аймауытов: «Тәрбиеге әсер ететін нәрсе өскен орта, ата - ананың тәрбиесі. Соңғысы күшті болмаса, бара - бара адамды замандас, жолдастың азғырып, адам неше түрлі жаман мінезді жұқтыратыны белгілі»,- деген. Сол сияқты балаңыздың қылмыс жолына түспеуіне бірден - бір жауапты ата - ана, өздеріңізсіздер.Дөңгелек үстел бала тәрбиесінде басты ролді ата - ана атқаратындығын, сондықтан олар әр уақытта мектеппен, ұстаздармен байланыс жасауы және достарының кім екенін біліп отыру керектігі айтылып, қорытындыланады.

kopilkaurokov.ru

Болат ҚАБДӨШЕВ. Қазақтан шыққан тұңғыш губерния прокуроры

(көрнектi қайраткер Ы. Мұстамбаевтың туғанына 110 жыл)

 

 

Қазақ Орталық Атқару комитетiнiң 1922 жылғы 13 шiлдесiнде қабылдаған Қазақстан Республикасы прокуратурасын құру туралы қаулысынан кейiнгi тағайындалған алғашқы 7 губерниялық прокурорлардың арасында жалғыз қазақ Ыдырыс Мұстамбаев та бар едi. Прокурорлық қызметiнде ол өзгелерден өзiнiң аса зеректiгi, терең ойлылығы, өткiрлiгi әрi турашылдығымен ерекшеленiп тұратын. Қазақстанның iрi губерниялары Орал кейiн Ақмола прокуратураларын басқару барысында жинақтаған бiлiм тәжiрибесi оның қайсар, турашыл мiнездерiн дамытты. Нақ осы қасиеттерiмен есiмi ел аузына iлiгiп, онымен қатысты болған көптеген саяси оқиғалар аңыз ретiнде жалпақ жұртқа тарады. Ол көзi тiрiсiнде-ақ есiмi барша қазаққа мәлiм болған мемлекет қайраткерлерiнiң  бiрiнен саналады.

Мұрағат құжаттарын ақтару барысында Ы.Мұстамбаевтың жасаған қызметiне немесе жеке өмiрiне де қатысты бiрталай қызықты оқиғалардың куәсi болған едiк. Мәселен, Мұстамбаевтың ақгвардияшылардың аты-шулы бүлiкшi атаманы Анненковты соттау iсiнде қоғамдық айыптаушы ретiнде қатынасқанын бiлдiк. Соттағы оның сөйлеген қорытынды сөзi қазақ билерiнiң дәстүрлi шешендiк өнерiнiң көркем үлгiсi болып табылады.

(көрнектi қайраткер Ы. Мұстамбаевтың туғанына 110 жыл)

 

 

Қазақ Орталық Атқару комитетiнiң 1922 жылғы 13 шiлдесiнде қабылдаған Қазақстан Республикасы прокуратурасын құру туралы қаулысынан кейiнгi тағайындалған алғашқы 7 губерниялық прокурорлардың арасында жалғыз қазақ Ыдырыс Мұстамбаев та бар едi. Прокурорлық қызметiнде ол өзгелерден өзiнiң аса зеректiгi, терең ойлылығы, өткiрлiгi әрi турашылдығымен ерекшеленiп тұратын. Қазақстанның iрi губерниялары Орал кейiн Ақмола прокуратураларын басқару барысында жинақтаған бiлiм тәжiрибесi оның қайсар, турашыл мiнездерiн дамытты. Нақ осы қасиеттерiмен есiмi ел аузына iлiгiп, онымен қатысты болған көптеген саяси оқиғалар аңыз ретiнде жалпақ жұртқа тарады. Ол көзi тiрiсiнде-ақ есiмi барша қазаққа мәлiм болған мемлекет қайраткерлерiнiң  бiрiнен саналады.

Мұрағат құжаттарын ақтару барысында Ы.Мұстамбаевтың жасаған қызметiне немесе жеке өмiрiне де қатысты бiрталай қызықты оқиғалардың куәсi болған едiк. Мәселен, Мұстамбаевтың ақгвардияшылардың аты-шулы бүлiкшi атаманы Анненковты соттау iсiнде қоғамдық айыптаушы ретiнде қатынасқанын бiлдiк. Соттағы оның сөйлеген қорытынды сөзi қазақ билерiнiң дәстүрлi шешендiк өнерiнiң көркем үлгiсi болып табылады.

Мұстамбаевтың отбасымен байланысты болған бiрқатар құжаттарды да кездестiрдiк. 1925 жылы Сырдария облыстық атқару комитетiнiң төрағасы болып тұрған кезде Ташкенттегi Орта Азиялық Мемлекеттiк университетте (САГУ) бiлiм алып жүрген Ы.Мұстамбаевтың әйелi қыз табады. Сол оқу орнының қазақстандық белсендi комсомол жастары ұйытқы болған жиынында жас нәрестеге Роза атты есiм берiлiп, онымен қоймай бұл шешiм облыстық газетке жарияланып кетедi. Оқиғаның соңы Қызылордада өткен Өлкелiк партия комитетiнiң мәжiлiсiнде қаралып, партиялық этика тұрғысынан баға берумен тынады. Ы.Мұстамбаев  бұл iске ешбiр қатысы болмағандығымен ақталып, құтылған. Тiзе беруге болатын осындай оқиғалар түйiнi Мұстамбаевтың жастар ортасында ғана емес, жалпы халық арасындағы зор беделiнiң болғандығын, сол кездегi iрi мемлекет қайраткерлерiмен қатар көсем ретiнде танылғандығын сездiредi. Ы.Мұстамбаевтың қайраткер болып қалыптасуының қайнар көздерi оның прокуратурадағы атқарған күрделi, ауыр еңбегiнде жатыр. Осылайша шыңдалып өскен, алғыр, терең бiлiмдi азаматтың беделiн кемiтуге күш салғандар да табылды. Әсiресе Сталиннiң серiгi, саяси ойынның әккiсi болып алған Ф.И.Голощекин арыны мықты қазақ басшыларын «тыныштандырып», меселiн қайтарудың амалын алдын ала ойластырды. Қыр соңына түскен Өлкеком хатшысының түртпегiнен әбден ығыр болған Ы.Мұстамбаев 1926 жылғы желтоқсанда Мәскеуге Орталы­қ Комитетке (Молотовқа) өтiнiш жазып, өзiн Ташкентке немесе Ресейдiң iргелес жатқан кез-келген губернияларының бiрiне қызметке жiберудi өтiнедi. Қазақстанда толыққанды жұмыс iстеу мүмкiншiлiгiнiң жоқтығын мәлiмдейдi. Бұл Ы.Мұстамбаевтың өз елiнде құрылған бұғаудан босана алмай кейiнгi тартқан күрделi тағдыр тауқыметiнiң басы ғана едi...

Ыдырыс Мұстамбаевтың прокурорлық қызметке келгендегi қайраткерлiгiнiң бастау көздерiн оның табиғи дарыны және заманының аласапыран ағымы мен күрделi өмiр жолының алғашқы қадамдары арқылы бiле аламыз.  Жалпыға жария болған мәлiметтер мен Орталық мұрағатта сақталған жеке iсiндегi деректерге сүйенгендегi оның өмiр жолын былайша өрiледi.

Ыдырыс Мұстамбаев 1898 жылы қазiргi Жаңа Семейде (1917 жылдан бастап Алаш аталған) кедей отбасында дүниеге келiптi. Әкесi Мұстамбай сыбан руынан шыққан Семей уезiне қарасты Қандығытай болысының қазағы едi. Жасынан жетiмдiктiң азабын көп көрген Мұстамбай Жауғашұлы күнкөрiс қамымен әркiмнiң қызметiнде жүргенде бiрде елден мал айдаған саудагерлерге iлесiп, Семейге барады да сол өңiрдiң ipi байы Тiнiбайдың қызметiнде қалып қойса керек. Кiшкене кезiнде қорасаннан бетi шұбарланып қалған Ыдырысты әкесi «Тайшұбарым» деп атапты. Ыдырысты Тiнiбай мешiтiндегi медресеге оқуға бередi. Аз жылда ол барлық шәкiрттерден озық оқып, өте зеректiгiн байқатады. Ендi ол медресе төңiрегiнде «Мұстамбайдың бәйге шұбары» атанады. Медресенi 1911 жылы күзде тәмамдап, орыс мектебiне оқуға түседi де интернатқа орналасады. 1916 жылы осы орыс-қазақ училищесiн үздiк бағамен бiтiредi. Кейiнгi оқуын ол Семей гимназиясында жалғастырып, Мұхтар Әуезовпен бipгe бұл оқу орнын да үздiк бағамен аяқтайды. Бiрде гимназияда сөз өнерiне бәйге жарияланғанда Ыдырыстың шығармасы бас жүлденi жеңiп алғаны оның жастайынан сөзге шешендiгiн байқатады.

Ы.Мұстамбаев төңкерiстен кейiн саяси қызметке Мұхтар Әуезов, Ахметбек Сейсенбаев, Ғарифолла Ысқақов және тағы басқа жастармен белсендi түрде араласады. Әуелде олар өздерiне көсем тұтқан Ахмет Байтұрсынов, Әлихан Бөкейхановтардың Алаш ұлттық мемлекетiн құру жайындағы идеясын қабылдағаны аян. Алаш партиясының тiзiмiнде Семейден Ыдырыс Мұстамбаевтың жүруi соның бiр дәлелi. Кейiн Семей өңiрiндегi Колчак қарақшыларының жасаған озбырлығы мен айуандық әрекеттерi олардың көзқарастарын, ұстанымдарын толық өзгертiп, қызылдар жағына шығуына түрткi болады. Бұл күрделi кезең жайлы жеке iсiнде «Сiбiрде Кеңес өкiметiнiң құлатылуына байланысты қызметiмнен большевик ретiнде қуылдым» - деп жазыпты. Деректерден нақтылай келгенде ол большевиктер партиясына 1919 жылдың ақпанында өткен болып шығады. Содан кейiн партия тарапынан жүктелген мiндетiн орындауға Зайсан уезiнiң атқару комитетi қазақ бөлiмiнiң меңгерушiсi қызметiне жiберiледi. Осынау жылдары ол Семей губерниясын Батыс Сiбiрден бөлiп алып, жария болған Қазақ Автономиялы республикасына қосуға осы аймақтың бас көтерер ұлтжанды азаматтарымен бiрiгiп, бұқара арасында белсендi үгiт-насихат жұмыстарын жүргiзедi.  Нәтижесiнде Сiбiр ревкомымен қол жеткiзген келiсiм бойынша 1921 жылдың қаңтарынан Қазақстанның шығыс аймағын Қазақ Автономиялы Республикасына түпкiлiктi толық қосу белгiленген-дi. Семей губерниясын тек сол жылдың мамырында Қазақ Орталық Атқару комитетiнен төтенше өкiл болып келген Смағұл Сәдуақасовтың құрамы орыстар болатын губаткомды таратып, қазақтармен қайта жасақтау арқылы толық бағындыру мүмкiн болды. 1920-21 жылдардың қазан айларында өткен Бүкiлқазақтық I Құрылтай жиынына және II Бүкiлқазақтық Кеңестер съезiне Ы.Мұстамбаев Семей өңiрiнен делегат болып қатысып, Орталық Атқару Комитетiнiң мүшесi сайланады. Сондай-ақ, 1920 жылдың соңынан Семей губерниялық Атқару комитетiнiң мүшесi, әрi губерниялық төңкерiс трибуналының мүшесi қызметiн де атқарады. 1921 жылдың орта шенiнде губерниялық азық-түлiк комиссарының орынбасары болады. 1921 жылдың ортасында облыстық партия комитетiнiң ұйғаруымен (Өлкеком) Ы.Мұстамбаев Орал губерниясына қызметке жiберiледi. Жеке iстерiнде толтырылған сауалнамада ол өзiнiң қабiлетiне сай атқарар мiндетiн «сот және әкiмшiлiк қызмет» деп көрсетiп отырған екен. Сонымен арада көп уақыт өтпей, ол өз қалауымен жаңадан жандана бастаған прокуратураға қызметке тағайындалды. Әрi Оралда ол губатком әpi губревком мүшесi ретiнде бiрқатар жауапты қызметтердi атқара жүрiп, өзiнiң жiгерлi де айқын көзқарасымен танылып үлгередi.

Қазақстанда прокуратура органдары Қазаткомның 13 маусым 1922 жылы қабылдаған «Прокурорлық қадағалау Ережесi» негiзiнде Әдiлет халық комиссариаты құрамында өз қызметiн бастаған едi. Қазақ Автономиялық Республикасы прокурорының ресми түрде қызметке кiрiскен күнiнен алсақ, республикамыздың бipiншi проку­роры Шафхат Бекмұхамедов 1922 жылы 1 тамыздағы №1 бұйрығымен алғаш рет 3 губернияға прокурорларды бекiттi: Орынбор губерниясы бойынша Е.Башилов, Семей губерниясы бойынша Нечаев, Ақмола губерниясы бойынша Ковалев тағайындалды. Ал сол жылдың 14 кыркүйегiндегi республика прокурорының №10 бұйрығымен Семей губерниясының прокуро­ры болып А.И. Зубов, Орал губерниясының прокурорлығына Ы. Мұстамбаев бекiтiлдi. Сонымен Ыдырыс Мұстамбаев прокуратура құрылымында губерния прокуроры болған алғашқы қазақ. Тек кейiн ғана Қазақстан прокуратурасы Досығұл Темiрәлиев, Қанай Боранбаев, Жетпiсов секiлдi қазақтан шыққан губерния прокурорларымен толыға түстi.Ыдырыс Мұстамбаев губерния прокуроры болып қызметке кiрiскеннен кейiн өзiнiң №4 бұйрығында губерния шеңберiнде прокуратураның қызметiн атқаратындығын жариялай отырып, былай дейдi: «Барлық мемлекеттiк, жеке меншiк ұйымдар, жеке тұлғалар түрлi ic-әрекет, қылмыстар, заң бұзушылық оқиғалары бойынша өз арыздарын маған жолдауын өтiнемiн. Барлық тексеру, тергеу, сот органдары және МСБ (ГПУ) бөлiмi Қылмыстық ic жүргiзу кодексiне негiзделген iстерге қатысты мәселелердi заңды түрде дәлме-дәл орындап, прокурорлық қадағалау органдарымен тығыз байланыста қызмет жасайтын болады. Барлық сот органдары тергеу ici аяқталған, алайда Қылмыстық ic жүргiзу кодексiнiң 223-бабы негiзiнде сот қаулысымен айыптау қорытындысы бекiтiлмеген iстердi маған жiберудi ұсынамын». Осылайша губерния шеңберiнде прокурорлық қадағалау органының заңды түрде өз қызметiне кiрiскендiгiн мәлiмдеген.

Прокурор өзiнiң бұйрығымен губерния прокурорының және көмекшiлердiң мiндеттерiн былайша бөледi: «губерниядағы билiк органдары мен мекемелерi қызметiнiң зандылығы мәселелерiн қадағалауды өзiме қалдырдым» дей отырып, губатқару және қалалық атқару комитеттерi, оның бөлiмдерiнiң жиналысына қатысу, қабылданған қаулы, қарар, нұсқаулардың зандылығын тексерiп, наразылық келтiру, ic жүргiзудi бақылау, губерниялық трибуналдар, ерекше сессияларға түсетiн iстердi қарау, көмекшi прокурорлардың қызметiн қадағалау губерния прокурорының мiндетi екендiгiне түсiнiктеме берген. Және де мiндеттерi ажыратылған төмендегiдей көмекшi прокурорларды бекiтiптi: трибунал (кейiн Жоғарғы сот деп аталған) icтepi бойынша прокурор; халық соттарының қызметiн қадағалаушы прокурор; прокуратураның қызметiн үйлестiрушi прокурор анықталды. Губерния прокуроры көмекшiлерiнiң атқарар кұзырына қарағаннан-ақ губерниялық проку­ратура алдында қолға алуға қажеттi қыруар шаруаларды қоя бiлдi. Ы.Мұстамбаев губерния прокуроры мiндетiне кiрiскеннен соң бiрiншi кезекте Жымпиты, Елеқ, Калмыков, Гурьев уездерiнiң прокурорларын бекiтiп, штат құрамын, мiндеттерiн белгiледi. Жұмсалатын қаржы көлемiн анықтады. Екi ай мерзiм iшiнде Оралда гу­берниялық қадағалау ici ұйымдастырылды. Губерниядағы прокуратура құрылымын жүйелеп алған соң прокурорлық қадағалауға талапты да күшейттi. Әр уездiң прокурорларына мынадай  мазмұндағы хатты жолдады: «Прокуратураның аса маңызды мәселелерiнiң бipi барлық мекемелердiң қызметiн қадағалау болып табылады. Прокуратура барлық мекемелердiң заң бұзу­шылық әрекеттерiне тосқауыл қоюға ұмтылуы тиiс, бұл ic жүзеге аспаса прокуратура жауап бepyi керек. Бiздiң шаруашылық органдарының қызметiнде жiберiлген көптеген кемшiлiктердi ескере отырып, сiздерге прокурорлық қадағалауды қырағылықпен жүзеге асыруды ұсынамын. Қaзipгi жағдайда қажет деп санасаңыздар губерниялық саяси басқармасы мен қылмыстық, iздестiру бөлiмдерi аппараттарын пайдалануға болады. Қандай да болмасын зиянкестер мен кемшiлiктерге батыл түрде тосқауыл қойыңыздар. Мұстамбаев».

Орал губерниясының прокуратурасы қылмысқа қарсы күрестi ұйымдасқан түрде қолға алды. 1922 жылдың қараша айында барлық уездiк прокурорларға парақорлыққа қарсы күрес науқанын қадағалап, заңсыз әрекеттерге жол бермеу, нәтижелерiмен қалың бұқараны газет арқылы таныстырып отыру жайында нұсқау бердi. Сол жылдың желтоқсан айында губер­ниялық қаржы мекемелерiнiң бюджетiк қаржыны заңсыз ысырапқа ұшыратуына байланысты прокуратураның тексерiс жүргiзу және салық органдарының қызметiн қадағалауды жедел қолға алу жөнiнде барлық уезд прокурорларына тапсырмалар берiлдi. Осылайша қысқа мерзiмде губерниядағы прокуратура органын аяғынан тiк тұрғызып, қадағалау қызметiн ұйымдастыру губерния үшiн маңызы зор болды. Ыдырыс Мұстамбаевтың да губерния шеңберiндегi тұлға ретiнде танылуына айырықша септiгiн тигiздi. Ы.Мұстамбаевты айыптау науқаны ұйымдастырылған кезде де Оралда бipгe қызметтес болғандар оның дәреже-деңгейiн мойындауға мәжбүр болған. Айталық, Орал губкомының мүшесi Забиров Ф.И.Голощекинге «уклондар» туралы жазған хатында Оралдағы қазақ коммунистерi екiге бөлiндi: «правые националист уклоном и левые с интернационалистическим оттенком. I группа Каратилеуов, Мустамбаев, Джантилеуов, Утеулиев, II группа Айтиев, Касабулатов, Абдрахманов, Ипмагамбетов...Я  считал и считаю, что эти товарищи (Мустамбаев, Каратилеуов, Джантилеуов, Утеулиев, и др.) как коммунисты ни в коем случае не хуже других, а наоборот по своей прямоте, искренности они лучше» - деп ашық жазды.

Оралда Ы.Мұстамбаев қазақтың патша заманында оқыған жоғары бiлiмдi заңгерi, Ресейлiк Думаның депутаты болған Бақытжан Қаратаевпен жақын араласады. Оның аяғы туыстыққа да ұласады. Олай дейтiнiмiз, Ыдырыс Мұстамбаев көрнектi заңгердiң iнiсi Арон Қаратаевтың қызы Шахизада атты хас сұлуға үйленген едi. Кейiнгi өмiрдiң бар қызық қуанышын екеуi бiрге бөлiстi. Азабын да тартты. Қуғын-сүргiн жылдарда бiрнеше мәрте жазаға кесiлген күйеуiнен ажырамай халық жауы ретiнде бiрге атылып кеттi.

1923 жылдың 20 қыркүйегiнде Ы.Мұстамбаев Қазақ АССР-iнiң ipi губерниясының бipi Ақмолаға прокурорлық қызметке ауыстырылады. Ақмола губерниясы экономикалық жағынан да халқының көптiгiнен де (1,300 мың, оның 60% қазақтар) Қазақстанда бiрiншi  орында тұратын. Төңкерiстер мен соғыстардың зардабынан елдiң шарушылығы толық күйзелiске ұшыраған-ды. Прокуратураның есебiндегi келтiрiлген мәлiметтер губерниядағы экономикалық күйреудiң дәрежесiн аңғартады. Мәселен: 1914 жылы шикiзат түрiнде 1 млн. дана әр түрлi терi дайындалса, 1924-25 жж. шаруашылық науқанында 212. 350 дана терiнi мемлекетке өткiзу көзделдi. Бiрiншi дүниежүзiлiк соғысқа дейiн Ақмоладан 15 млн. пұт астық сыртқа шығарылса, 1924-25 жж. 2.980 мың пұт астықты сыртқа шығару жоспарланып, оның өзiн губерниялық мекемелердiң орындай алуы екi талай екендiгi ескертiледi. Губерниядағы қазақтардың жайы мүлдем қайыршыланып, ресми деректер бойынша аштық азабын тартқан қазақтар саны 20-25 мың адамға жеткен.

Ыдырыс Мұстамбаев апаттық жағдайды басынан кешiрген Қазақ елiнiң iрi губерниясының халық шаруашылығын қалпына келтiруде бар күш-қуатын жұмсап, прокуратура жұмысын осы бағытта қызмет жасауға жұмылдырды. Губерниялық мекемелердiң, өндiрiс орындарының қызметi, қатынасы бақылауға алынды. Әсiресе жергiлiктi салық органдарының заңсыз әрекеттерi салық төлеушiлердi әуре-сарсаңға түсiргенi мәлiм болды. Прокуратураға негiзiнен әкiмшiлiк органдарының заңсыз әрекеттерiне арызданып келушiлер көп болды, осы тұста араша түсiп, өз мiндеттерiн адал атқаруға бейiмдедi. Дала қазақтарының өмiр салтында өршiп тұрған қылмыс түрлерi мал ұрлығы мен барымта болатын. Оның ауыздықтау, әрi қылмыстың осы түрлерiн дәлелдеу оңайға түспедi. Прокуратура қоғамдық пiкiр арқылы үгiт-насихат жүргiзiп, баспасөз арқылы қылмыстың мәнiн, тиселi жаза түрлерiн түсiндiрдi. Күдiкпен ұсталғандарды уақытша қамауда ұстаудың мерзiмiн ұзарта отырып, 1 жылда 300 ден астам адамды қамаса, 30 шақтысын сотқа тартты.Губерниядағы тамырын жайған қарақшылықтың ұйымдасқан түрлерiне нәтижелi тойтарыс берiлдi. Мысалы: Петропавл, қаласындағы Семенякин және Дьяченко бастаған 5-20 адамнан құралған қарақшылық топтар құрықталды. Ұсталған 19 адамның 6-ауы ату жазасына кесiлсе, қалғандары түрлi мерзiмге сотталды.            Ы.Мұстамбаев Ақмола губерниясына келгесiн екi қазақ қызметкерiн З. Темiрбековты- Петропавл уезiне, Ысмағұловты - Атбасар уезiне прокурор қызметiне алдыртып, тағайындауын үлкен жеңiс деп бағалады. Ол кездегi Акмола облысы бойынша уезд прокурорлары: Петропавлда - З.Темiрбеков, Көкшетауда - Л.Пампуров, Атбасарда - Ысмағұлов, Ақмолада - Қосаев,  Черлак (кейiн Омбыға қараған) уезiнде Медведев болатын. Салыстырмалы түрде бұл жылдары прокуратураның материалдық жағдайды бiршама жақсаруына орай жергiлiктi прокуратураны тәжiрибелi ұлттық мамандармен қамтамасыз етуге, кадрды тұрақтандыруға оңтайлы сәт туды.

Прокурорлық қызметiндегi Ы.Мұстамбаев берген есеп қорытындылары нақты, әрi шындықпен баяндалады. Әрқашан өз ойларын еркiн, бүкпесiз айта бiлдi. Кейбiр жасаған тұжырымдары бүгiнгi күннiң мiнбесiнен айтылғандай әсер қалдырды. Прокуратураны әкiмшiлiк, партия ұйымдарының ықпалынан шығару турасында талай пiкiрлер айтып, күрес те жүргiздi: «... Сама идея учреждения этого органа остановилось на полдороге. Мне лично кажется, не доведен до конца тот основной принцип организаций Прокуратуры, который был вложен в первый закон о Прокурорском надзоре. В дальнейших законодательствах есть неопределенность. Во-вторых, в вопросе надзора и контроля нет четкости; надзор и контроль в настоящей форме рассплывается в общей сети взаимоотношений местных органов» - деп нақты ой-пiкiрлерiн тұжырымдайды. Әрине, заңсыздық күш алып келе жатқан тұста мұндай тұлғалардың прокуратурада отыруы билiк үшiн тиiмсiз едi. Мұстамбаевтың Қазақстанның екi iрi губерниясының прокуратурасын ұйымдастырудағы еңбегi ерен. Кейiн де сол прокурорлық қызметтегi қалыптасқан негiздер оның одан әрi танылуы мен таяқ жеуiне де бiрдей ықпал жасады.

Прокурорлық қызметтен кейiн Ы.Мұстамбаев Сырдария губерниялық атқару комитетiнiң төрағасы болды. Оның бұл қызметi Қазақстанның партия басшылығына Ф.И.Голощекиннiң тағайындалуымен тұспа-тұс келдi. 1926 жылдың 13 қыркүйегiнде өткен Өлкеком бюро мәжiлiсiнде Мұстамбаевтың мәселесi қаралып, ұлтшылдық пиғылдағы ic-әрекеттерi айыпталғандығы белгiлi. Бip қызығы, жиынға қатынасқан ВКП(б) Орталық партиялық бақылау комиссиясының төрағасы Киселевтiң өзi Мұстамбаев басқарған губернияда басқаларға үйренуге тұрарлық тәжiрибе жайлы ұсыныс жасаған. Мәселен, коммунистер әлсiздiк танытқан барымта турасында ауыл ақсақалдарының беделiне сүйенiп шешу керектiгiн айтады.Қызметiнен алынған соң Ы.Мұстамбаев 1926 жылы желтоқсанда Қазаткомның ұйымдастыру бөлiмiнде нұсқаушы, кейiн Қазақстан өнiмдер басқармасының бастығы тәрiздi түрлi қызметтердi атқарған. Әйтеуiр, оған тұтқалы қызметтi бермей, билiк оның еңсесiн түcipуге тырысты. Оқиғаның осылайша өрбитiнiн Мұстам­баевтың өзi де сезгендей, 1926 жылдың желтоқсан айында Орта­лық партия комитетiне хат та жолдады.

Ы.Мұстамбаев Қазақстанда алғашқылардың бipi болып ұлтшылдықпен айыпталып, 1933 жылы 4 шiлдеде ОГПУ алқасы Yштiгiнiң үкiмiмен 5 жыл бас бостандығынан айырылды. 1937 жылы сол айыбы үшiн тағы да ату жазасына кесiлдi. Осылайша небәрi 39 жасында қазақтың асыл азаматтарының бipi саяси қуғын-сүргiн құрбанына айналды.

 

Болат ҚАБДӨШЕВ, Алматы Энергетика және Байланыс институтының доцентi, т.ғ.к.

«Заң және заман» журналы

 

abai.kz

Казахстанские газеты и журналы

 Егемен Қазақстан

Общественно-политическая газета «Егемен Қазақстан» является одной из старейших и популярных печатных изданий страны, отличается сдержанностью и объективностью. Первый номер газеты вышел в свет 17 декабря 1919 года в Оренбурге. С тех пор не раз менялось название газеты - «Ушкын», «Енбек Туы», «Енбекши казак», «Социалистік Қазақстан» и, наконец, «Егемен Қазақстан».

Республиканская газета «Егемен Қазақстан» является официальным государственным изданием, на страницах которого размещаются нормативно-правовые акты, требующие обязательного опубликования, такие как: Указы Президента Республики Казахстан,  Постановления Правительства Республики Казахстан, все законодательные акты, нормативно-правовые акты, постановления Верховного Суда и Конституционного Совета Республики Казахстан.

Издается ежедневно на казахском языке.

Контактная информация: адрес редакции: г. Алматы, 480100, ул. Кармысова, 34.

Веб-сайт: www.egemen.kz

В фондах библиотеки хранятся Социалистік  Қазақстан с 1945 по 1991 год

Егемен Қазақстан с 1991 года

  • Казахстанская правда

Газета «Казахстанская правда» является общенациональной газетой, распространяется по всему Казахстану и России.

На страницах «Казахстанской правды» публикуются указы и распоряжения президента Казахстана, парламента, постановления правительства, новые законы республики, сообщения о перестановках в высших органах власти. После опубликования в «Казправде» государственные документы вступают в силу.

Газета освещает важнейшие события, происходящие в стране и за рубежом. Обширную информацию о ситуации в регионах Казахстана, в том числе аналитические материалы по проблемам, возникающим в обществе, поставляют собственные корреспонденты.

Издается пять раз в неделю на русском языке.

Контактная информация: адрес редакции: г. Алматы, 480100, ул. Кармысова, 34.

Веб-сайт: www.kazpravda.kz

В фондах библиотеки хранится с 1943 года

  • Заң газетi. Юридическая газета

Общественно-политическая, правовая газета «Заң газетi» и «Юридическая газета» еженедельно выходит с 1994 года.

 На страницах изданий выступают юристы всех возрастов и рангов, от выпускников юридических факультетов и вузов до известных в стране правоведов, теоретиков и практиков. Подача материалов в различных жанрах и рубриках позволяет казахстанцам с разными читательскими вкусами находить нужные для себя материалы: от палитры мнений, полемики по самым острым дискуссионным вопросам до зарисовок и очерков. Газеты доказали свою востребованность на рынке информационных услуг. И вот уже 20 лет они являются надежным рупором казахстанских юристов.

В  1996 году «Заң газетi» и «Юридическая газета» были преобразованы в открытое акционерное общество «Заң газетi – Юридическая газета». Позже оно изменило свое название, став ОАО «Акционерная компания «Заң». И сегодня ТОО «Медиа-корпорация «Зан» полностью соответствует своим основным направлениям деятельности. А заключается эта деятельность в пропаганде правовых знаний, в формировании правовой культуры населения, развитии и совершенствовании информационного обеспечения в области права.

Веб-сайт: http://www.zanmedia.kz/

В фондах библиотеки хранится с 1996 года

  • Қаз ССР үкіметінің қаулылар жинағы
  • Собрание постановлений Правительства Казахской ССР

«Собрание постановлений Правительства Казахской ССР» – официальное издание Управления делами Совета Министров Казахской ССР. Выходило с июля 1967 года на казахском и русском языках в одной брошюре, 2 раза в месяц. До июля 1967 года издавалось как «Ведомости Верховного Совета и Правительства Казахской ССР». В издании публиковались постановления Совета Министров КазССР, совместные постановления ЦК Компартии Казахстана, Совета Министров КазССР, Казсовпрофа и ЦК ЛКСМ Казахстана, представляющие важное значение для развития народного хозяйства, а также  - имеющие нормативный характер.

Материалы публиковались на двух языках: казахском и русском.

В фондах библиотеки хранится с 1969-1991 годы

  • Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республикасы Үкіметінің Актілер жинағы
  • Собрание актов Президента Республики Казахстан и Правительства Республики Казахстан (САПП)

«Собрание постановлений Правительства Казахской ССР» с 1991 года  переименовано в сборник «Собрание актов Президента и Правительства Республики Казахстан», на страницах которого публикуются важнейшие указы, распоряжения Главы государства, а также постановления, программы и планы мероприятий Правительства Республики Казахстан по реализации указов Президента.

Все документы в сборнике печатаются на казахском и русском языках, сборник выпускается периодичностью в среднем 50 номеров в год.

К «Собранию актов Президента и Правительства Республики Казахстан» в качестве приложения выходит «Правительственный бюллетень» на казахском и русском языках, где также можно ознакомиться с полными текстами государственных программ, планами мероприятий, выступлениями Президента страны и Премьер-министра республики, комментариями к нормативным актам и другими официальными документами.

Еще одним приложением является «Бюллетень международных договоров Республики Казахстан». В нем представлены вступившие в силу договоры, соглашения и иные международные документы, подписанные представителями договаривающихся сторон и ратифицированные их высшими законодательными органами.

 В фондах библиотеки хранится с 1992 года

  • Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары бюллетені
  • Бюллетень международных договоров Республики Казахстан

Бюллетень международных договоров Республики Казахстан является приложением к «Собранию актов Президента Республики Казахстан и Правительства Республики Казахстан». Бюллетень выпускается в целях оперативного информирования всех министерств и учреждений Республики Казахстан, иностранных посольств и миссий, а также всех граждан, интересующихся проблемами международных отношений.

С января 2005 года бюллетень выходит один раз в два месяца и состоит из двух разделов.

Первый раздел включает договоры на казахском языке, а второй раздел – договоры на русском языке.

В бюллетене публикуются только те документы, которые подписаны представителями договаривающихся сторон на обоих (государственном и официальном) языках и вступили на сегодняшний день в силу.

Международные договора и соглашения для опубликования в бюллетене предоставляются Международно-правовым департаментом Министерства иностранных дел Республики Казахстан.

Контактная информация: адрес редакции 010000, г.Астана, Дом Правительства, каб № Г-123, Г-213

Тел.: 8(7172) 74-52-43; 39-82-78

В фондах библиотеки хранится с 1994 года

  • Қазақ ССР Жоғарғы Советінің ведомостары
  • Ведомости Верховного Совета Казахской ССР

Еженедельный журнал органа Верховного Совета Казахской ССР. Издавался  с 1938 года. Первоначально выходил ежемесячно, объемом не более 2-х печатных листов. В 1958 году переименован в «Ведомости Верховного Совета и Правительства Казахской ССР», издавался ежедекадно, состоял из 2-х разделов, с 11.03.1960 – из 3-х разделов, с 1.04.1960 – еженедельно. С 14.03.1967 года назывался «Ведомости Верховного Совета Казахской ССР». С 16.06.1980 года журнал состоял из 3-х разделов и приложения.

1-й раздел: законы Казахской ССР, постановления и иные акты Верховного Совета, указы и постановления Президиума Верховного Совета КазССР

2-й раздел: указы Президиума Верховного Совета республики об освобождении от занимаемой должности и назначении отдельных лиц, входящих в состав Совета Министров Казахской ССР  и других органов, образуемых или избираемых Верховным Советом Казахской ССР и его Президиумом, кроме того, - указы Президиума Верховного Совета СССР о награждении гос. Наградами СССР, а также о присвоении почетных званий  Казахской ССР и награждении   грамотами Верховного Совета республики.

3-й раздел: информация о деятельности Верховного Совета Казахской ССР и по другим вопросам. 

Материалы публиковались на двух языках: казахском и русском.

В фондах библиотеки хранитсяс 1953-1994 годы

  •  Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы
  •  Ведомости Парламента Республики Казахстан

С 1995 года журнал «Ведомости Парламента Республики Казахстан» является информационным изданием Парламента Казахстана. В соответствии со статьей 31 Закона «О нормативных правовых актах» в «Ведомостях Парламента Республики Казахстан» официально публикуются законодательные акты Республики Казахстан.

Опубликованию в официальных изданиях Парламента, по представлению Министерства иностранных дел подлежат вступившие в силу международные договоры Республики Казахстан, ратифицированные Парламентом.

Все законодательные акты в журнале опубликовываются на казахском и русском языках, и выпускаются периодичностью 24 номера в год.

Контактная информация: адрес редакции: г. Астана, здание Сената Парламента РК

Тел.: 74-74-10; 74-74-11; 74-74-12

В фондах библиотеки хранится с 1997 года

  • Қазақстан Республикасы министрліктері мен ведомстволарының нормативтік актілерінің бюллетені
  • Бюллетень нормативных актов министерств и ведомств Республики Казахстан

Журнал «Бюллетень нормативных правовых актов» (БНПА) выходит на казахском и русском языках с 1996 года периодичностью один раз в месяц и распространяется по всей территории Республики Казахстан. На страницах издания публикуются нормативные правовые акты всех министерств и ведомств Республики Казахстан, применяемые на территории страны.

Материалы публикуются на двух языках: казахском и русском.

В фондах библиотеки хранится с 1992-1998 годы

  • Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Бюллетені
  • Бюллетень Верховного Суда Республики Казахстан

Бюллетень Верховного Суда Республики Казахстан является официальным изданием Верховного Суда, который выступает в качестве редакции. В Бюллетене публикуются постановления пленарного заседания Верховного Суда, распоряжения Председателя Верховного Суда, постановления и определения коллегий, протокольные решения, извлечения из судебных актов и иные официальные акты и документы по вопросам деятельности судов, обзоры и обобщения судебной практики, аналитические материалы.

Цель издания Бюллетеня - обеспечение гласности в деятельности Верховного Суда, обеспечение единства судебной практики, а также активное содействие формированию правосознания граждан.

Главными задачами Бюллетеня являются:

- информирование читателей о состоянии правосудия в республике на примерах практики применения законодательства при осуществлении правосудия;

- опубликование нормативных постановлений Верховного Суда, документов, связанных с обеспечением реализации защиты прав граждан, юридических лиц, государства.

- освещение мероприятий, связанных с подготовкой и проведением совещаний, семинаров, конференций и т.д.

- распространение информации о деятельности Верховного Суда и местных судов республики.

- пропаганда передового опыта деятельности Верховного Суда и местных судов республики по осуществлению правосудия.

 На страницах бюллетеня можно ознакомиться с материалами судебных коллегий, анализами судебной статистики по конкретным уголовным, гражданским, хозяйственным и военным делам.

Выходит ежемесячно, публикации на казахском и русском языках.

В фондах библиотеки хранится с 2000-2008 годы.

Веб-сайт: http://sud.kz/rus/content/byulleten-verhovnogo-suda-rk

  •  ҚазҰУ Хабаршысы. Заң сериясы
  • Вестник КазНУ. Серия юридическая

«Вестник КазНУ. Серия юридическая» издается с 1999 года. «Вестник КазНУ. Серия юридическая» - периодический сборник научных трудов по различным направлениям юриспруденции, издаваемый Казахским национальным университетом аль-Фараби.

Вестник имеет разделы: «Теория и история государства и права», «Конституционное и административное право», «Уголовное право и криминалистика», «Гражданское право», «Трудовое право», «Природоресурсное и экологическое право», «Инвестиционное и финансовое право»

Материалы публикуются на трех языках: казахском, русском и английском.

Периодичность  журнала 4 раза в год

Контактная информация:  издательство «Қазақ университеті» Казахского национального университета имени аль-Фараби 050040, г. Алматы, пр. аль-Фараби, 71, КазНУ.

Тел.: 8(727) 377-33-36; 8(727) 377-33-36

Веб-сайт: http://www.kaznu.kz/ru/3153/

В фондах библиотеки хранится с 2001 года

  • Заң және заман = Закон и время

Общественно-политический, научно-правовой журнал издается с 1996 года. На страницах журнала отражаются главные события  общественно-политического и научно-правового направления. Публикуются исследования ученых–юристов Казахстана и стран СНГ. Статьи журнала отличаются научной и информационной новизной, практической актуальностью и полезностью. Журнал предназначен для всех представителей  широкого юридического круга – законодателей, юристов-практиков, ученых-правоведов, а также простых граждан страны.

Журнал зарегистрирован в комитете информации и архивов Министерства культуры и информации Республики Казахстан.  

Статьи публикуются на государственном и русском языках.

Выходит ежемесячно.

Контактная информация: адрес редакции: ТОО «Медиа-центр СП»  г. Астана, ул. Омарова 60; тел.: 8(7172) 322041, факс: 8(7172) 322016

E-mail: Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.

В фондах библиотеки хранится с 1996 года

Первый номер республиканского научно-практического журнала «Қазақстан заңдары» на государственном языке, после переименованный в «Заң», увидел свет в 1998 году.

На страницах журнала публикуются научные статьи на государственном языке. Распространяется по всей территории Республики Казахстан.

Основные рубрики:  «Құқықтық реформа заңдары», «Бұқараға құқықтық сауат», «Сот iс қарайды», «Прокурор пайымы», «Сұхбат», «Көзқарас», «Қылмыс». В жанровой рубрике «Сұхбат» печатаются интервью с известными людьми, юристами. По этим и другим рубрикам, освещаемым вопросам можно определить основную тематическую правовую направленность издания - это материалы о проводимой правовой реформе, правовом всеобуче читателей, рассмотрении судебных процессов и мнения работников прокуратуры.

Выходит ежемесячно.

Контактная информация: адрес редакции: 050012, г.Алматы, ул. Досмухамедова,68 б.

Тел.: 8727-2-92-43-43, 8727-2-92-79-61

Веб-сайт: http://www.zanmedia.kz/

В фондах библиотеки хранится с 1998 года

Республиканский научно-правовой журнал «Әділ сот» издается с 1996 года (прежнее название журнал «Тура би»)

На страницах журнала публикуются научные, практические статьи на государственном и русском языках по всем областям права.

Журнал входит в список рекомендованных изданий комитета по контролю в сфере образования и науки МОН РК.

Тематическую направленность научно-правового издания можно определить по рубрикам: «Конституциялық құқық», «Конституционное право», «Қылмыстық құқық», «Уголовное право», «Азаматтық құқық», «Гражданское право», «Халықаралық құқық», «Международное право», «Сравнительный анализ», «Салыстырмалы талдау», «Құқық тарихы», «История права», «Құқықтық реформа», «Правовая реформа», «Өзекті ой», «Актуальная тема», «Жас ғалым мінбері», «Трибуна молодого ученого» и т.д. В них освещаются вопросы по истории права, проводимой правовой реформы, а также различные аспекты конституционного, уголовного, гражданского, международного права и многое другое.

Журнал выходит 1 раз в 2 месяца.

Контактная информация: адрес редакции: 050012, г.Алматы, ул. Досмухамедова,68 б.

Тел.: 8727-2-92-43-43,

E-mail: Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.

Веб-сайт: http://www.zanmedia.kz/

В фондах библиотеки хранится с 1997 года

Республиканский  юридический научно-практический журнал. Выходит с 1996 года.

Журнал включен в перечень научных изданий, рекомендованных Комитетом по контролю в сфере образования и науки МОН Республики Казахстан для публикаций основных результатов докторских диссертаций.

Авторами журнала являются ученые и практики, занимающиеся юридической научной деятельностью. Они на страницах журнала дают комментарии к новым законам и подзаконным актам, обсуждают законопроекты, актуальные проблемы законодательства, вопросов правоприменения. Задача издания – освещение процессов правового реформирования в Казахстане, законотворческой деятельности в целях улучшения казахстанского законодательства. «Фемида» ведет работу по целенаправленному освещению аспектов правового развития Казахстана согласно направлениям правовой политики, осуществляемой на данном этапе в нашей республике.

В журнале даются комментарии к новым законам и подзаконным актам, ведется обсуждение теоретиками и практиками законопроектов, актуальных проблем законодательства, вопросов правоприменения.

Выходит ежемесячно.

Контактная информация: адрес редакции: 480012, г.Алматы, ул. Досмухамедова,68 б.

Тел.: 8727-2-92-43-43, 8701-739-30-31

E-mail: Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.

Веб-сайт: http://www.zanmedia.kz/

В фондах библиотеки хранится с 1998 года

Специализированный, юридический журнал "Юрист" издается с 2001 года.

Его цель – развитие юридической науки в Республике Казахстан.

Журнал «Юрист» предназначен для широкого круга юридической общественности, работников правоохранительных органов, финансистов, экономистов, промышленников и предпринимателей, студентов и аспирантов.

Авторы журнала – ведущие юристы в различных отраслях права, как отечественные, так и зарубежные, руководители министерств и ведомств, депутаты, молодые юристы.

На страницах журнала: комментарии, научно-практические и тематические обзоры, анализ и экспертизы новелл казахстанского законодательства, практика отечественных и зарубежных экспертов; консультации и интервью с известными юристами, обсуждение законопроектов, новых законов и других нормативных актов, материалы, посвященные отдельным аспектам жизни корпоративного сообщества – юридическое образование, юридическая литература, доклады с научных и практических конференций, семинаров, исторические материалы и многое другое...

Представление рукописи статьи для публикации является конклюдентным действием, направленным на передачу редакции исключительных прав на использование материала в порядке и сроки, установленные решением редакционной коллегии журнала «Юрист».

Решением коллегии Комитета по надзору и аттестации в сфере образования и науки МОН РК № 12 от 03.11.2006 г. журнал "Юрист" включен в Перечень научных изданий, рекомендуемых для публикации основных результатов диссертаций по юридическим наукам.

Выходит ежемесячно.

Контактная информация: адрес редакции: ТОО «Компания ЮрИнфо», Республика Казахстан, 050004, г. Алматы, ул. Рыскулова 43-в. Многоканальный тел. (727) 380 60 61

Веб-сайт: http://journal.zakon.kz/static/about_journal.html

В фондах библиотеки хранится с 2003 года

  •  Правовая реформа в Казахстане

Информационно-аналитический журнал. Задачами журнала являются повышение правосознания граждан, освещение процессов правового реформирования в Казахстане, законотворческой деятельности граждан и организаций в целях улучшения казахстанского законодательства и его применения.

Журнал "Правовая реформа в Казахстане" предполагает публиковать статьи, дающие правовую оценку эффективности судебного механизма, соответствию Конституции и конституционным законам подзаконных нормативных актов, анализирующие действующее законодательство и законотворческую деятельность Парламента по наиболее важным вопросам гражданского, уголовного, уголовно-процессуального законодательства и других отраслей права.

Выходит ежеквартально.

Контактная информация: адрес редакции: 050008 г. Алматы, ул.Байзакова 289, оф.131

Тел.: факс: (727) 392-1974; 392-18-29

E-mail Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.

В фондах библиотеки хранится с 2000 года

«Мир закона» - юридический научно-практический журнал издается с 1 июля 1999 года.

Рассчитан на юристов-ученых, юристов-практиков, студентов вузов, предпринимателей, а также  на широкий круг читателей. На его страницах печатаются: профессиональный комментарии к действующему законодательству, консультации по различным аспектам права, материалы, раскрывающие правоприменительную практику в различных сферах деятельности как юридических, так и физических лиц.

На страницах журнала ведущие специалисты: опытные юристы, нотариусы, эксперты и психиатры ответят на вопросы читателей в области права.

Журнал публикует научные работы, размышления, дискуссионные статьи, очерки, рассказы.

Контактная информация: адрес редакции: г. Алматы, ул. Г.Нурмакова, 26 оф №56

Телефон : 727 379 02 20

E-mail: Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра. .

В фондах библиотеки хранится  с 2001-2008 годы

  • Предприниматель и право

Юридическое издание «Предприниматель и право» - это издание, ориентированное на широкий круг читателей: профессионалов-юристов, руководителей всех уровней, экономистов, бухгалтеров, предпринимателей, потребителей, а также всех, кто интересуется вопросами предпринимательства и права.

Издавался с мая 1994 года по январь 2011 года и освещал комплекс правовой информации, а именно: обзор законодательных актов Республики Казахстан, официальные  материалы, консультации высококвалифицированных специалистов, занимающихся научной и практической деятельностью в сфере юриспруденции, рекомендации по практике применения законодательства РК и международных соглашений, мнения и комментарии ведущих юристов-теоретиков/практиков Казахстана по спорным вопросам и противоречиям, возникающим при применении законодательства РК, судебная практика, квалифицированные ответы на вопросы читателей.    

В фондах библиотеки хранится  с 1994-2010 годы

www.karlib.kz

Заң және заман (тәрбие сағаты) » Білімділер сайты

"Заң және заман" (тәрбие сағаты)

Заң және заманҚылмыс жасағаны үшін жазаға тартқаннан гөрі оның алдын алған әлдеқайда жақсы. Алдын алу жұмысының нәтижелі болуы алғаш жасалған теріс қадамның дер кезінде анықталуынан ғана емес, сонымен бірге кәмелетке толмағандардың жеке тұлғалық ерекшеліктерін ескеруге де байланысты.Мектеп жасындағы балалардың құқықтық санасының төмендігі олардың қылмысты көп жасауына, заң талаптарына өз талаптарынқарсы қоюына әкеліп соғады. Сондықтан оқушылар қылмысының алдын алып, құқықтық тәрбие беру бүгінгі күннің өзекті мәселесі. Құқықтық тәрбие – кәмелетке толмағандар арасында заң ұғымдарын насихаттай отырып, жасөспірімдерді қажетті заңдылық біліммен қамтамасыз етуді мақсат етеді. Жастарды заңның негізгі принциптерін біліп қана қоймай оны меңгере білуге де үйрету қажет. Осы мақсатта ата - анамен мен оқушылар арасында өтілген «Заң және мен» дөңгелек үстел.

Дөңгелек үстелге заң қызметкерлері шақырылады. Қанатты сөздер қолданылады.«Құқығыңды сақтап үйрен, бірақ басқалардың құқығы бар екенін ұмытпа», «Досы көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды», Заң біткен жерде зұлымдық басталады».

Дөңгелек үстел 5 бөлімнен тұрады:1. Күнделікті көрініс.2. Мен заңды қаншалықты білемін?3. Ешқандай заңы жоқ арал.4. «Қызыл, сары, көк ауыл».5. Қылмыскер бала қайдан шығады?Мұғалім: Халқымызда «Досы көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды» деген тамаша мақал бар. Ақылды болу айналаңдағы адамдарды сыйлай, қадірлей білу деген сөз. Құқықтық тілмен айтқанда бұл - заңды білу, яғни заңды білген адам өзгелерге құрметпен қарайды. Заңды білмегендіктен заңсыз істер істеп, зардап шегіп, өзін қорғай алмай жүргендерді көптеп кездестіреміз.1. Күнделікті көрініс: Ауыл іші, түн, топ бала өлең айтып, шулап отыр. Жандарынан өтіп бара жатқан балаға отырғандардың біреуі атып тұрып:-«Әй, бері кел» деп айқай салды. Қайырылмаған оған пышақ көрсетті.

Көріністен кейін қойылған сұрақтар: - Қалай ойлайсыңдар, демалып отырған жастар заңды бұзды ма?- Кім қалай бұзды? ( Кім қалай бұзды).- Ата - ана, сіздің тарапыңыздан қандай жауапсыздық кетті? (Ата - ана жауабы тыңдалады.)Бұлардан соң заң қызметкерлерінің пікірі тыңдалады. Ол демалып отырған жастардың заңның қандай бабымен танысуына тура келгендігін айтуы керек.Мұғалім: 2 - бөлім. «Мен заңды қаншалықты жақсы білемін»? деп аталады. Қазір мен бірнеше жағдайларды оқимын. Бұның ішінен оқылған жағдайды қылмыс деп тапсаңыздар оң қолды көтересіздер де, себебін алдарыңыздағы параққа жазасыздар, егер қылмыс емес десеңіздер сол қолдарыңызды көтересіздер, себебін тағы параққа жазасыздар. Әр жағдайға жеке тоқталып, түсініктеме бересіздер.

1. Дүкенде спирттік ішімдікпен бірге есірткі де сатылады.2. Түнгі көшеде жастар айқайлап өлең айтып келе жатыр.3. Сатушы сатып алушыға байқамай артық ақша беріп жіберді, ал сатып алушы өзіне тиесілі ақшадан артық екенін біле тұра қайтіп бермеді.4. Бір оқушы сыныптасына: « ертең 20 теңге әкеліп бересің, әкелмесең басқаша сөйлесеміз» деп күш көрсетті.5. Химиялық завод өзінің зиянды өнімін өзенге тастады, сол өңірдің ауасы бұзылды.6. Мектеп оқушылары жүзім ұрлады.7. Сыныптағы бір бала екінші баланың сумкасын сызып тастады. (Оқушылар түсініктеме берген соң заң қызметкері заңға сүйене отырып, өз ойын айтады.)Мұғалім: Ендігі бөлім «Заңсыз арал» деп аталады.

Біз ешқандай заңы жоқ аралда өмір сүрсек, не болар еді? ( Оқушылар пікірі тыңдалады.)Оқушылар пікірі тыңдалады.Осы бөлімді қорытындылау. Заңсыз елде әркім өз білгенін істейді, тәртіп сақталмайды. Сондықтан адамдар қалыпты жағдайда өмір сүре алмайды, ал тәртіп пен заң біздің қалыпты тіршілігіміз үшін қажет.»Тәртіпсіз ел болмайды, тәртіпке бас иген құл болмайды» деген Б. Момышұлының сөзін естен шығармайық.

Мұғалім: «Қызыл, сары, көк ауыл» деп аталатын 4 - бөлімді айтып, әр топтың ортасына әр түрлі лента қояды.Мұғалім: Жер енді ғана жаратылғанда адамдар бір - бірімен дос, бауыр болыпты, бір - бірінен ешнәрсе аямапты. Бір күні аспаннан әр түрлі ленталар түсіпті де адамдар үлгергенінше бірі көгін, бірі қызылын, бірі сарысын алыпты.Күндердің күнінде қатты жел тұрыпты да қызыл лента алғандар қызыл, көк лента алғандар көк болып бөлініпті. Әр ауыл бөлек - бөлек қорған тұрғызыпты (Осы кезде мұғалім: ленталарыңызбен өздеріңізді қоршап алыңыздар дейді.) Біраз уақыттан соң адамдар достықты ұмытады. Көк ауылда су бар азық жоқ, қызыл ауылда азық бар су жоқ, сары ауылда азық та, су да бар, от жоқ. Енді қалай өмір сүруге болады, не істейсіздер? ( Оқушылар жауабы тыңдалады.)

Әр түрлі ой айтқан олар қорғанның келегі жоқ, біз дос болуымыз керек деген ойға тоқталады. Бұл әңгіменің астарында бір жұмбақ жатыр, сол жұмбақты кім шешеді деген сұрақ тасталады.Жауап: Адамдардың ауыл - ауыл көше - көше болып бөлінетіндігін, сол бөліну кезінде құқықтары бұзылатындары айтылады.Мұғалім: 5 - бөлім. (Қылмыскер бала қайдан шығады»?Бүгінгі күні қоғамды алаңдатып отырған жағдайлардың бірі ол - мектеп жасындағы балалардың қылмыс жасауы.. Келесі бөлім балалардың жасаған қылмысы туралы болмақ.- Құқық бұзушылықтың себебі неде деп ойлайсыздар? ( Ата - ана мен оқушылардың жауаптары тыңдалады. )Құқық бұзушылық істейтін жұмыстың жоқтығынан, Абай атамызша айтқанда «көйлегі көктік, тамағы тоқтық, аздырар адам баласын». Ата - аналарға екі сурет көрсетіледі: Біріншісі тіп - тік әдемі салынған үйдің суреті.

Екіншісі - фундаментінен бастап кірпіші дұрыс қаланбаған, төбесі жарылып кеткен үйдің суреті.Мұғалім: Бұл тек үйдің суреті ғана емес, көріп отырып бала тәрбиесі туралы не айтуға болады?( Сурет жайлы ата - ана ойы тыңдалады.) Бұдан соң бірінші сурет тәрбиесі дұрыс бала екендігін, екінші сурет тәрбиесі дұрыс болмаған бала жайында екендігі айтылады. Бала тәрбиесі үйдің фундаменті сияқты жас күнінен басталатынына ата - ананың назарын аудару керек.«Отбасы – барлығының басы, жан - жақты негізі болатын тәрбие институты. Ата - анамен баланың қарым - қатынасы нәтижесінде адамгершілік, эстетикалық, дене тәрбиесінің алғашқы үлгісі қалыптасады. Ал әке мен шеше, ата мен әже, апа мен ағалар баланың алғашқы тәрбиешілері»- деп В. А. Сухомлинский айтқандай, алғашқы тәрбиешілердің алғашқы тәрбиесі ерте бастан яғни бесіктен басталуы тиіс. Яғни, екінші сурет бала тәрбиесінің о бастан дұрыс басталмағанын көрсетіп тұр.

Тақтаға тау бейнесі және таудың ортасынан жарып шығып келе жатқан жанартау бейнеленген сурет ілінеді. Жанартаудың төбесіне «Қылмыскер бала» деп жазылып, беті қағазбен жасырылып қойылады. Жүргізуші мына суреттегі тау ортасынан көтерілгелі тұрған жанартауға қараңыз, тау сізден балаңыз болса, ал тауды жарып шыққалы тұрған жанартау балаңыздың қылмыскер болуы деп жасырулы тұрған сөзді ашады.

Мұғалім: Бала бір күнде қылмыскер болмайды. Жанартаудың атқылауына дейін қаншама процестер жүретіні сияқты бала қылмыскер болуы үшін де бірнеше жағдайлар әсер етеді. Оған ата - ананың баланы бақылауысыз жіберуі, баланың топқа кіруі, жақсы жолдастарының болмауы, 1 - кестеде көрсетілген шарттар бірден - бір себеп. ( Осы шарттардың әрқайсысына түсініктеме берілу керек.) Мұның барлығын дер кезінде байқап, балаға көмекке ұмтылсақ, оны сақтап қалуға болады. ( Бұл бөлімде ата - анаға көп сөз берілу керек, сөйлету керек.)Бұдан соң заң қызметкерлері сөйлейді.

Мұғалім: Ж. Аймауытов: «Тәрбиеге әсер ететін нәрсе өскен орта, ата - ананың тәрбиесі. Соңғысы күшті болмаса, бара - бара адамды замандас, жолдастың азғырып, адам неше түрлі жаман мінезді жұқтыратыны белгілі»,- деген. Сол сияқты балаңыздың қылмыс жолына түспеуіне бірден - бір жауапты ата - ана, өздеріңізсіздер.Дөңгелек үстел бала тәрбиесінде басты ролді ата - ана атқаратындығын, сондықтан олар әр уақытта мектеппен, ұстаздармен байланыс жасауы және достарының кім екенін біліп отыру керектігі айтылып, қорытындыланады.

bilimsite.kz

Классный час на тему: "Заң және заман" - История - В помощь учителю - Учительские университеты

«Заң және заман» Тәрбие сағатының мақсаты: Білімділік: Студенттерге заң білімі саласынан мағлұмат беру; өз құқықтарын жете білуге, өз беттерімен салыстыра білуге, өмірде қолдана білуге үйрету; құқықтық білімдерін толықтыру. Дамытушылық: Адамгершілік, адалдық, әділдік пен мейірімділікке баулу арқылы саяси саналығы мен таным белсенділігін арттыру. Тәрбиелік: Еліміздің Ата заңын және басқа заңдарды құрметтеуге, сыйлауға тәрбиелеу; патриоттық тәрбие беру. Сабақтың кернекілігі: Қазақстан Республикасы Конституциясының баптары, Бала құқығы конвенциясының баптары, қанатты сөздер. (Слайд түрлерінде.) Қанатты сөздер: «Тәртіпке бас иген құл болмайды, тәртіпсіз ел болмайды» Б. Момышұлы. «Ата заң әркімнің бойтұмары болып, оның әрбір қағидасы мүлтіксіз орындалғанда ғана ортақ мақсатқа қол жеткіземіз» Н.Назарбаев. Сабақтың барысы: «Ата заң әркімнің бойтұмары болып, оның әрбір қағидасы мүлтіксіз орындалғанда ғана ортақ мақсатқа қол жеткіземіз» Н.Назарбаев. «Құқығыңды сақтап үйрен, бірақ басқалардың құқығы бар екенін ұмытпа», «Досы көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды», Заң біткен жерде зұлымдық басталады». Заңды білу - заман талабы. Бүгінде Қазақстан Республикасында демократияға бағытталған құқықтық мемлекет кұру идеясын жүзеге асырып, ондағы әрбір азаматтың өз құқықтарын жете біліп, соған сай сана- сезімдерін қалыптастыру. Азаматтың міндеті - заң талаптарын бұзбау, екінші жағынан, өзіне жүктелген міндетін орындау. Өйткені заң дегеніміз - өмірдің нәрі. Заңның мықтылығы- атында емес, адалдығы мен әділдігінде. Заңның ең басты мақсаттарының бірі- қоғамдағы алуан мінезді адамдарды салауатты өмір салтына тәрбиелеу. Біз ешқандай заңы жоқ аралда өмір сүрсек, не болар еді? Студенттер пікірі тыңдалады.

Құрметті студенттер біздің мемлекетіміздің болашағы сендерсіңдер. Елбасымыздың жолдауын, Қазақстан – 2050 стратегиясын жүзеге асыратын да сендер. Егер де біз болшағымызды жарқын болып көргіміз келсе, заңға бағыну бұл біздің міндетіміз. Құрметті студенттер «бостандық» деген ұғымды қалай түсінесіңдер? Бүгінгі таңда жасөспірімдер арасындағы теріс қылық пен қылмыс өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Қазақстанда жылына жасөспірімдермен 145 000 қылмыс жасалынады. Оның әрбір бесіншісі тәртіп түзеу колонияларына түседі. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деген аталы сөзді атамыз бекер айтпаған. Әр адам мемлекеттік заңдарды кұрметтеп, ата бабамыздың тәжірибесін үнемі назарда ұстап отыруы тиіс. Халқымыз 13 жастағы баланы «отау иесі» деп атады. Ал қазіргі Қазақстан Республикасының Ата заңы бойынша, қылмыс жасаған баланы 14 жастан жауапқа тартады. 16 жастан бастап толық әкімшілік, қылмыстық жауапкершілік басталады, азамат жеке куәлік алады. Статистика бойынша сол жасөспірімдер жасаған істерін мен кінәлімін деп мойындамайды. Кім кінәлі деген сұраққа: қоршаған орта, өмір, ата-анам, қажеттілік деп жауап береді. Сонда кім кінәлі??? Қазіргі жастардың екі түрі бар. Олар (слайд бойынша көрсету.) - Ал сендер өздеріңді осы жастардың қай түріне жатқызасыңдар?

Қылмыс жасағаны үшін жазаға тартқаннан гөрі оның алдын алған әлдеқайда жақсы. Сондықтан жасөспірімдер қылмысының алдын алып, құқықтық тәрбие беру бүгінгі күннің өзекті мәселесі. Құқықтық тәрбие – кәмелетке толмағандар арасында заң ұғымдарын насихаттай отырып, жас өспірімдерді қажетті заңдылық біліммен қамтамасыз етуді мақсат етеді. Жастарды заңның негізгі принциптерін біліп қана қоймай оны меңгере білуге де үйрету қажет. Халқымызда «Досы көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды» деген тамаша мақал бар. Ақылды болу айналаңдағы адамдарды сыйлай, қадірлей білу деген сөз. Құқықтық тілмен айтқанда бұл - заңды білу, яғни заңды білген адам өзгелерге құрметпен қарайды. Заңды білмегендіктен заңсыз істер істеп, зардап шегіп, өзін қорғай алмай жүргендерді көптеп кездестіреміз.

Әрине бірден жасөспірімдер қылмысқа бармайды. Ол теріс қылықтан басталады, құқық бұзушылықпен жалғасады, қылмыспен аяқталады. • Теріс қылық дегеніміз – бұл құқық бұзушылықтың бастауы, ол үшін ауыр жаза қолданылмайды. Мысалы: • Адамды шошыту • Таныстарыңа қоңырау шалып, сабақ болмайтынын айту • Терезе шағу • Үстел мен орындықтарды сындыру • Кішкентайлардан ақша тартып алу • Қоршаған ортаға зиян келтіру • Жан-жануарларға аяусыздық көрсету

Бостандық пен жауакершілік, құқық пен міндет ажырмасыз ұғымдар. Жауапкершіліктің 4 түрі бар: - Әкімшілік жауапкершілік - Тәртіптік жауапкершілік - Азаматтық-құқықтық жауапкершілік - Қылмыстық жауапкершілік

«Мен заңды қаншалықты жақсы білемін»? Қазір мен бірнеше жағдайларды оқимын. Бұның ішінен оқылған жағдайды қылмыс деп тапсаңыздар оң қолды көтересіздер де, егер теріс қылық десеңіздер сол қолдарыңызды көтересіздер Әр жағдайға жеке тоқталып, түсініктеме бересіздер. 1. Дүкенде спирттік ішімдікпен бірге есірткі де сатылады. 2. Түнгі көшеде жастар айқайлап өлең айтып келе жатыр. 3. Сатушы сатып алушыға байқамай артық ақша беріп жіберді, ал сатып алушы өзіне тиесілі ақшадан артық екенін біле тұра қайтіп бермеді. 4. Бір оқушы сыныптасына: « ертең 20 теңге әкеліп бересің, әкелмесең басқаша сөйлесеміз» деп күш көрсетті. 5. Химиялық завод өзінің зиянды өнімін өзенге тастады, сол өңірдің ауасы бұзылды. 6. Колледж студенттері жүзім ұрлады. 7. Топтағы бір бала екінші баланың сумкасын сызып тастады. (Студенттер түсініктеме берген соң заң қызметкері заңға сүйене отырып, өз ойын айтады).

Күнделікті көрініс: Әрбір топқа түрлі жағдайлар таратылады. Таратылған жағдайларды 2 минуттың ішінде дайындалып, ойнап шығып көрсету, шешімін табу.

№1 жағдай Берік досының туылған күніне келді, көңілді, көпшілік жиналды, бейтаныс жастар да көп екен. Жігіттердің біреуі Берікке келіп насывай ұсынды. Кейн насывайға тез үйрениіп кетті. Арада өткен соң Берік одан да күшті әсер алатын нашаның да дәмін татқысы келді.

2 минуттың ішінде оның не істеу керек екенін шешіңіз. Сахналанған түрде осындай жағдайдағы ең тиімді деген шешімді ойластырып сахналап шығыңыз.

№2 жағдай Жасөспірімдер арасында қыздарға деген қызығушылық арта түседі. Дөреке қылықтар көрсетіп, құшақтарына басқысы келеді. 2 минуттың ішінде бойжеткен не істеу керек екенін шешіңіз. Сахналанған түрде осындай жағдайдағы ең тиімді деген шешімді ойластырып сахналап шығыңыз.

№3 жағдай Бірінші күрс топ студенттері, топтың туған күнің атап өтеміз деп кеш ұйымдастырғысы келеді. Ол кеште спирттік ішімдіктерді алу мақсат етеді. 2 минуттың ішінде оның не істеу керек екенін шешіңіз. Сахналанған түрде осындай жағдайдағы ең тиімді деген шешімді ойластырып сахналап шығыңыз. № 4 жағдай Жоғарғы күр студенттерінің төменгі топ студенттерінен ұялы телефон, ақша талап етіп қыспаққа алады. 2 минуттың ішінде оның не істеу керек екенін шешіңіз. Сахналанған түрде осындай жағдайдағы ең тиімді деген шешімді ойластырып сахналап шығыңыз.

Құқық бұзушылық істейтін жұмыстың жоқтығынан, Абай атамызша айтқанда «көйлегі көктік, тамағы тоқтық, аздырар адам баласын». Сөз заң қызметкерлеріне және колледж психологына беріледі.

Қорытынды сөз: Ж. Аймауытов: «Тәрбиеге әсер ететін нәрсе өскен орта, ата - ананың тәрбиесі. Соңғысы күшті болмаса, бара - бара адамды замандас, жолдастың азғырып, адам неше түрлі жаман мінезді жұқтыратыны белгілі»,- деген. Дегенмен де әрбір адам өз өмірінің режисері, сценаристі дегенді ешқашан ұмытпайық. Рахмет.

collegy.ucoz.ru

Смотрите также

KDC-Toru | Все права защищены © 2018 | Карта сайта