Это интересно
- ОКД
- ЗКС
- ИПО
- КНПВ
- Мондиоринг
- Большой ринг
- Французский ринг
- Аджилити
- Фризби
Опрос
Полезные ссылки
РКФ
Все о дрессировке собак
Стрижка собак в Коломне
Поиск по сайту
Зиннур Мансуров удостоился награды ТЮРКСОЙ. Кардәш каләмнәр журнал турция
Зиннур Мансуров удостоился награды ТЮРКСОЙ
Сегодня в Турции в городе Кастамону татарского поэта чествовали на собрании главных редакторов тюркоязычных журналов.
В Культурной столице тюркского мира 2018 проходит IX Конгресс главных редакторов тюркоязычных журналов. В 2014 году этот конгресс проходил и в Казани. В проведении данного форума большую поддержку оказывает главный редактор литературного журнала «Кардәш каләмнәр» Якуб Омароглы, который также является главой союза писателей Евразии.
Свою заслуженную награду сегодня получил народный поэт Татарстана Зиннур Мансуров. Как известно, на прошлом конгрессе в Казахстане Зиннура Мансурова объявили личностью года. В своем приветственном слове татарстанец поблагодарил организаторов и заявил о том, что литература тюркского народа обладает большой силой и потенциалом.
Сейчас все литературные журналы, которые выпускаются на тюркских языках, опубликовали информацию о Зиннуре Мансурове, его деятельности и творчестве.
idel-rus.ru
Төркиядә басылучы «Кардәш каләмнәр» журналының гыйнвар саны татар шагыйре Зиннур Мансуров иҗатына багышланган
Төркестанда 2017 елның сентябрь аенда Евразия Язучылар берлегенең инициативасы белән Төрки дөнья әдәби журналларының конгрессы үткәрелде.
Әдәби җыен ТӨРКСОЙ төрки халыклар мәдәният оешмасы тарафыннан оештырылган иде. Анда 18 илдән 32 журналның баш мөхәррирләре катнашты. Әлеге җыенда Татарстан шагыйре, публицист һәм җәмәгать эшлеклесе Зиннур Мансуровны «2018 елның әдәбият кешесе» итеп игълан итү һәм төрки дөньяны аның тормышы һәм иҗаты белән таныштыру турында карар кылынды.
Әлеге карар уңаеннан, Евразия берлеге тарафыннан нәшер ителә торган «Кардәш каләмнәр» (Kardeş Kalemler) җурналының 133 нче, ягъни, быелгы беренче саны «2018 елның әдәбият кешесе» буларак милләттәшебез, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Габдулла Тукай исемендәге премия иясе Зиннур Мансуровка багышланган.Басманың 4-37 битләрендә Зиннур Мансуровның «Милләтпәрвәр», «Батырша», «Һиҗрәт», «Озын көй» кебек 19 шигыренә урын бирелгән. Шагыйрьнең фотосурәтләре куеп әзерләнгән сәхифәдә аның тормыш юлы яктыртылган, бай иҗатына бәя бирелгән. Милләтәшебезнең шигырьләрен төрекчәгә филология фәннәре кандидаты, шагыйрә Чулпан Зарипова-Четин һәм төрек язучысы Атаман Калэбозан тәрҗемә иткән.
«Кардәш каләмнәр» (Kardeş Kalemler) җурналының махсус санына кереш мәкалә ТӨРКСОЙ төрки халыкларның мәдәният оешмасы җитәкчесе Дүсән Касаинов тарафыннан язылган. Журнал җитәкчелеге белдергәнчә, Зиннур Мансуровның иҗаты белән танышу ел ахырына хәтле дәвам итәчәк.Мәгълүмат өчен: «Кардәш каләмнәр» (Kardeş Kalemler) җурналы — Евразия Язучылар берлегенең айга бер чыга торган периодик басмасы. Ул Төркиянең башкаласы Әнкарәдә нәшер ителә. Журналның беренче саны моннан ун ел элек дөнья күрде. «Кардәш каләмнәр» — төрки дөньяның беренче һәм бердәнбер әдәби җурналы. Бу көнгә хәтле анда, баш мөхәррире Якуп Өмәроглуның тырышлыгы белән, Евразия җирлегендәге төрки милләтләрнең әдипләре, аларның иҗатлары танытылды. Алар арасында Габдулла Тукай, Дәрдемәнд, Мәҗит Гафури, Аяз Гыйләҗев, Ркаил Зәйдулла, Мөхәммәт Мирза, Рәмис Аймәт кебек татар язучы һәм шагыйрьләре дә бар.
Рушания Алтай, Татар информ
maydan.tatar
Писатели - инженеры "человеческой души"
«На сегодняшний день нас уже стало 338 человек. И 220 из них – пенсионеры. Молодых до 35-летнего возраста сократились до 25. Средний возраст составляет 65 лет. Короче – стареем. Молодежь мало интересуется писательским трудом. Это идет и от общего отношения в обществе к литературе.»
Интервью с Рафисом Курбановым в газете «Ежедневный Азербайджан»:
– Мы с Вами общаемся в преддверии весеннего праздника «Новруз байрамы».Интересно, как татары отмечают этот прекрасный праздник?
– 21 марта – день весеннего равноденствия. По какой то причине праздник Навруз у татар в советское время не отмечался, считался религиозным праздником. Отмечать его начали в 90-ых года прошлого столетия. Сейчас он отмечается как фольклорный праздник во всех школах и как народное гуляние в городах республики. Отмечается он как весенний праздник тюркских народов, народов Востока. И организует мероприятия по проведению Навруза у нас в Казани Дом Дружбы народов Татарстана. Это действительно общенародный праздник, праздник весны, праздник солнца.
– 2 года назад здесь в Баку Вы во время беседы с главными редакторами газет обсудили перспективы выпуска анталогий и номеров посвященных Азербайджанской литературе. С тех пор что изменилось?
– Честно скажу: я что-то не примоминаю о такой беседе. Может Вы с кем то путаете. Ну а по поводу антологий скажу: мы уже с азербайджанскими друзьями начали такое дело. Сегодня ваш поэт и литературовед Акбар Гошале (Эльчеев) занимается переводом и изданией книги на азербайджанском языке “Антология новой татарской поэзии”, которая вышла в прошлом году в Москве. В эту книгу вошли в основном стихи молодых татарских поэтов. В прошлом году Акбар Гошале с Юнусом Огузом были в Казани. И мы тогда договорились с ними о сотрудничестве такого рода. Мы также не хотим остаться в долгу, будем через Акбара издавать у себя подобную книгу книгу стихов азербайджанских поэтов на татарском языке. Так что, основа положена, сотрудничать будем и дальше.
– Татарстан и Азербайджан имеют, как мне известно, тесные экономические связи. Что по Вашему мнению нужно предпринять для еще более тесного сближения азербайджанского и татарского народов?
– Как я знаю, есть договор между нашими правительствами и о культурной сотрудничестве. Надо просто более активнее заниматься, организовать встречи и в области культуры и искусства. Ведь ничто так тесно не сближает людей и народов, чем искусство, литература и общие культурные мероприятия. Тем более – мы родственные народы, есть нам что друг другу рассказать и показать. В советское время это было так. Мы жили в одной стране. В этом году есть и повод таким встречам: мы отмечаем 130-летие великого татарского поэта Габдуллы Тукая и недавно прошли юбилейные мероприятия великого сына татарского народа, поэта-героя Мусы Джалиля. Так, почему не организовать в Баку какое то мероприятие посвященное юбилеям этих двух корифеев татарской литературы. Соответственно, и в Казани можно и нужно провести Дней азербайджанской литературы и искусства. Надо просто целенаправленно этим заниматься министерствам культуры наших республик. Тем более у нас у друг-друга есть представительства.
– За вклад в пропаганду тюркской литературы Вы награждены медалью Махтумкули, учрежденной международной организацией «ТЮРКСОЙ». Как Вы относитесь к идее общетюркского языка?
– Я отношусь этой идее положительно. Но думаю что это неосушествима, является лишь голубой мечтой. В свое время об этом мечтал Исмагил Гаспралы. Кстати, в этом году, в марте-месяце, точнее 8 марта исполнился 165 лет со дня его рождения, есть повод провести общетюркское мероприятие связанное с этим днем.
– Помимо сотрудничества в рамках «ТЮРКСОЙ», как Вы оцениваете уровень наших прямых литературных контактов?
– Очень низким. Я принимал участие на пленуме Союза писателей Азербайджана, посвященном 80-летию Союза в 2014 году. На юбилее нашего Союза принимал участие и Анар в том же году. Кстати, я хочу через вашей газеты передать Анару и всем писателям Азербайджана горячийпривет, кайнар сәлам, пожелать всем крепкого здоровья и благополучия, творческих успехов. Призываю Анара выйти перед правительством Азербайджана с инициативой провести мероприятия, предложенные мною в интервью. Это дало бы толчок нашим будущим совместным проектам. А так то мы стараемся использовать все возможности сотрудничества между нашими писателями. В прошлом году азербайджанские поэты участвовани в одиннадцатом международном фестивале тюркоязычных поэтов, который прошел в Казани. Мы приняли у себя и провели вечер встречи азербайджанского писателя-историка Юнуса Огуза. Юнус Огуз приглашает меня в Баку как своего личного гостя. Но хотелось бы перейти от личных отношений на более высокие, на отношения между союзами.
– По нашим сведениям Союз писателей Татарстана объединяет 335 человек. 210 его членов – пенсионеры. 35 литераторов и поэтов – молодые люди до 35 лет. Не кажется ли малым это число для почти 5-миллионной республики? А может существует для этого жесткий выбор?
– На сегодняшний день нас уже стало 338 человек. И 220 из них – пенсионеры. Молодых до 35-летнего возраста сократились до 25. Средний возраст составляет 65 лет. Короче – стареем. Молодежь мало интересуется писательским трудом. Это идет и от общего отношения в обществе к литературе. Прошлый год в России был объявлен Годом литературы. Но координального в отношении литературы ничего не произошло. Не был организован в Москве единого сообщества, объединяющего писателей. Писательских организаций в Москве одиннадцать. И нет между ними, я уж не говорю дружбы, а человека, думающего их объединить. Аж “Литературных газет” в Москве два. Ну а в Казани, в Татарстане мы живем более сплоченнее. У нас один Союз. Мы финансируемся правительством через внебюджетный фонд. Нам, мало-немало, но выделяются деньги для проведения юбилейных мероприятий, фестивалей, дней литературы. Работает аппарат Союза из 23 человек. У нас сушествует финансируемый правительством книжное издательство, где ежегодно более ста писателей могут выпускать свои книги и получать гонорары. У нас Союз писателей имеет свое прекрасное здание, которое является культурным архитектурным памятником, охраняемое государством. Есть транспорт в достаточном количестве для выездных мероприятий. У нас два отделения – в Наб Челнах и в Альметьевске, которые объединяют по 35 писателей нашего Союза. Правда 338 человек для 5 миллионной республики небольшая цифра. Среди писателей бытует мнение, что столько писателей быть не должно, настоящим писателем из них является только 40 – 50 человек. Что можно ждать от пожилого человека, когда его возраст уже пересек 80-летний тубеж? Ведь многие из нас уже в таком возрасте. Союз обязан беспокоится об их спокойтой старости, а не требовать от них занятия творчеством. Они этим уже занимались в молодости. Вот чем и мы занимаетмя. Мы добились, чтобы они, наши пенсионеры, еяжемесячно получили по тысячи рублей субсидиий, а наши писатели носящие звание народного писателея и народного поэта получают по десять тысяч рублей пособий ежемесячно. Нуждающие в медицинской помощи писатели, ежегодно по 35 человек, укрепляют свое здоровье в санаротиях по бесплатной путевке. Это неплохо. За все это мы благодарны нашему Президенту Рустаму Нургалиевичу Миннеханову.
– Расскажите пожалуйста о совместном с мэрией Казани проекте «Литературные дворики». В чем суть этого проекта?
– “Литературные дворики” – это наш общий проект с мэрией Казани, который уже перешагнул нашу Столицу. В прошлом году, в Году Литературы в России, в Году Парков и скверов в Татарстане были открыты и благоустроены множество парков и скверов во всех районах республики. Во всех этих мероприятиях активно были привлечены наши писатели, провелись встречи писателей с населением. Эти мероприятия стали уже традицонными и будут продолжаться и в дальнейшем. Литературный дворик – значит – встречи писателей с населением на открытой площадке, в парках и скверах. В них участвуют широкая общественность – и население, и школьники, литераторы, артисты, певцы.
– Как-то в одном из интервью Вы назвали литературный перевод делом государственной важности. Чем по Вашему связана такая необходимость?
– Художественная литература – это писательский труд. Писатели являются “иженерами человеческих душ”. Они через свои произведения ведут духовное воспитание человека. К сожалению, сегодня идет процесс духовного обнищания людей. Люди мало стали читать книги. Вся информация получается через интернет. Но через интернет нельзя передать те ощущения, корорые получаешь при прочтении книг. В книгах содержится все духовное богатство, которое призвано воспитать в людях высокого интеллекта. Духовно нищий человек – это уродливый человек, это потенциальный преступник. Поэтому нашему обществу непременно надо лицом повернуться литературе, писателям, писательскому труду, чтобы вернутьтя утраченным былым гуманным отношениям между людьми. А литературный перевод даст нам стать более богатыми в духовном отношении, мы через переводы сможем познать духовные богатства других народов. Вот поэтому я считаю переводческое дело делом государственной важности.
– Ухудшение российско-турецких отношений негативно повлияло и на гуманитарную сферу двух стран. Как Вы думаете, возможно ли в таких условиях дальнейшее продолжение совместных татарско-турецких проектов в различных сферах?
– В годы войны, в годы фашистской диктатуры в Германии советские люди не считали всех немцов своими врагами. В школах изучался немецкий язык. Не были преданы в забвение великие немцы – Генрих Гейне, Гете, Шиллер, Карл Маркс, Фредрих Энгельс, Роза Люксембург, Эрнест Тельман и мн. др. Так и сейчас, в отношениях между турками и нами не должна произойти враждебность в области литературы и искусства. Так считают и сами турецкие писатели. В самом Турции проходят акции с участием писателей против действий Президента Р.Эрдогана. Мы еще в прошлом году с турецкими друзьями договорились выпустить в Турции книгу стихов Г.Тукая на турецком языке и эта книга уже готова. В дни 130-летия великого Тукая переводчик Али Акбаш, который является и главным редактром журнала “Кардәш каләмнәр”, и издатель, руководитель Союза писателей “Евразия” Якуб Омароглу привезут эту книгу к нам в Казань. А также апрельский номер журнала “Кардәш каләмнәр” будет полностью посвящен Г.Тукаю. Его подготовил наш писатель, турок по национальности Фатих Кутлу. За все это мы благодарны этим нашим турецким друзьям. Думаем, что и дальше будет продолжаться наше сотрудничество по осушествлению в жизнь наших совместных проектов. У нас по прежнему в Казани продолжает свое деятельность Турецкое консульство. Продолжают свою работу некоторые совместные производственные предприятия.
– 2016-й год в Азербайджане обьявлен годом мультикультурализма. В Баку имеющем мультикультуральные традиции наряду с другими народами живут и татары. Поддерживаете ли Вы какие-то контакты с татарами, проживающими в Азербайджане?
– Как мне известно, в Азербайджане работает постоянное Представительство Татарстана, главой которого является Альфред Закиров. Он организовывает различные мероприятия, встречи деятелей культуры, науки нашей республики в Азербайджане. Но, к сожалению, мы еще не смогли сообща с ним организовать дружественных встреч между писателями наших республик. В Казани же в Доме дружбы народов Татарстана существует Национально-культурная автономия азербайджанцев. Ну а с татарами, проживающими в Азербайджане, к сожалению, контактов не имеем.
– Ваши пожелания нашим читателям…
– Поздравляю всех с праздиком Наувруз! Желаю здоровья, благополучия. Җелаю дружбы между нашими народами, установления более тесных отношений во всех областях жизнедеятельности.
http://sptatar.ru
idel-rus.ru
MILLIET: Төрки телле журнал мөхәррирләре
Башкалабыз Казанда төрки телле әдәби журналлар җыены бара. Әдәби форумга дөньяның 14 иленнән һәм Россия төбәкләреннән төрки әдәби журналның җитәкчеләре җыелды.
«Татмедиа» матбугат һәм гаммәви коммуникацияләр агентлыгы тарафыннан ТӨРЕКСОЙ Халыкара мәдәният оешмасы белән берлектә уздырылучы әдәби җыен тантаналы төстә Милли китапханәдә ачылды. Биредә ТӨРЕКСОЙ оешмасы, Татарстан Язучылар берлеге һәм Евразия Язучылар берлеге вәкилләре дә катнаша.“Татмедиа”ның җитәкчесе Ирек Миңнәхмәтов форум кунакларын сәламләп, Татарстандагы әдәби журналларның эшчәнлеге белән таныштырды. «Төрки телле әдәби журналлар форумының Казанда узуы символик мәгънәгә ия. Чөнки быел безнең Казаныбыз төрки мәдәни башкала буларак игълан ителде. Татарстанда 800гә якын мәгълүмат чарасы эшли. Шуларның 120се газета булса, 32се - журнал. Әдәби журналларыбызга дәүләт ярдәм күрсәтә. Аларның һәрберсенең үз аудиториясе бар”, - дидеИрек Миңнәхмәтов.
.jpg)
Евразия Язучылар берлеге рәисе Якуп Омероглы, шулай ук башка мөхтәрәм әдәбитячылар катнашында «Төрки дөнья: тарих һәм әдәбият» дигән темага багышланган конференция кунаклар үз басмалары белән таныштырды. Әдәби журналларның тормышыбызда тоткан урынына басым ясалды. Кырымнан килгән кардәшебез, “Йолдыз” журналы мөхәррире Диләвер Осман журнал битләрендә уртак проектлар булдырырга кирәк дигән фикерен яңгыратты. Мәсәлән, Кырымда нәшер ителүче “Йолдыз”ның алдагы саннарында Татарстан әдәбиятына нисбәтле әсәрләр дөнья күрәчәк. “Г.Тукайдан алып хәзерге заман язучыларының әсәрләрен бастырырга ниятлибез”, - ди Диләвер Осман.“Төрки халыкларның максаты бер – азат булу, үзебезгә үзебез хуҗа булу. Телебезне, мәдәниятебезне саклап, киләчәк буынга тапшыруыбыз төп бурычыбыз булып тора. Мондый җыеннарда беренче тапкыр гына катнашмыйм. Төрки халыклар берләшеп, фикер алышып яшәргә тиеш”, - диде Кырымнан килгән кунак.
.jpg)
Гагаузиядән килгән “Ана-Созу” газетасы мөхәррире Занет Флодор үзләрендәге аяныч хәлләргә туклалып узды. “Иң зур борчыган мәсьәләбез - халыкның үз теленнән читләшүе. Тел, милли мәдәният белән кызыксынучылар кимегәннән-кими бара. Югары даирәләрдә милли мәсьәләләргә игътибар бирелми, финанс ярдәм күрсәтелми. “Ана-Созу” газетасы да авырлык белән нәшер ителә. Тиражы нибары 3 000 генә. Үз газетабыз битләрендә еш кына сезнең шагыйрьләргә дә мөрәҗәгать итәбез. Мәсәлән, Г.Тукайның “Туган тел” шигырен үз телебезгә күчереп бастырдык”, - диде Занет Флодор.Төркиянең «Кардәш каләмнәр» журналы мөхәррире Али Акбаш, Үзбәкстаннан Таһир Каххар һәм башка делегатлар әдәби журналларны халыкара статуска күчерү мәсьәләләрен дә кузгатты, башка төрки язучыларның әсәрләрен тәрҗемә кылырга кирәклегенә басым ясалды.
.jpg)
Әдәби җыен барышында Евразия Язучылар берлеге рәисе Якуп Омероглы төрки телле журналлар порталын да презентацияләде. Бу порталның уңышы әдәбиятчыларның активлыгыннан торачак.30 августка кадәр дәвам итәчәк форум барышында төрки кардәшләребезне Милли музей һәм Казанның истәлекле урыннары белән таныштыралар. Иртәгә исә каләмдәшләребез республикабызның тарихи урыны - борынгы Болгар җиренә аяк басачак. 30 август көнне форумчылар Татарстан Дәүләт Советында булачак, Республика көне уңаеннан узган бәйрәм чараларында катнашачак.
tatar-centr.blogspot.ru
Татар прозасы - «Идел» журналы
Нобель премиясе лауреаты Эрнест Хемингуэй «Дөньяда кеше турында гади, гадел проза әсәре язудан да кыенрак эш юк», – дип әйтеп калдырган. Беренче карашка гади тоелган хезмәт чынлыкта бик зур тырышлык һәм көч сорый, чөнки, Э. Хемингуэйның үз сүзләре белән әйтсәк, «язучы нәрсә турында язганын яхшы белсә, ул үзенә билгеле булган бик күп нәрсәләрне төшереп калдыра, ә укучы боларны бик яхшы тотып ала».
Бу рәвешле язу, әлбәттә, язучыдан һөнәри осталык һәм каләм көченә таләпчәнлек сорый.
Әлеге мәкаләдә куелган төп максат − соңгы дүрт ел эчендә (2012-2015) татар чәчмә әдәбиятының ирешкән уңышларына күзәтү ясау һәм алга таба язу перспективаларын билгеләү. Максатка ирешү өчен, без проза әсәрләре басыла торган газета-журналларга мөрәҗәгать иттек һәм Татарстан китап нәшриятында басылып чыккан китапларга, китапханәләрдән алынган сораштыру нәтиҗәләренә күзәтү ясадык.
Соңгы елларда татар прозасы беркадәр җанланды. Иң беренче чиратта, әлбәттә, 2010 нчы еллар тирәсендә проза жанрына куелган таләпләрнең артуын, проза теленең көчле тәнкыйтькә дучар булуын әйтеп үтәргә кирәк. Бу тәнкыйть язучылар күзеннән читтә калмаган. Зур эпик жанрлы әсәрләр язу кимегән иде, хәзер бу өлкә дә шактый алга китте. Кече жанрларда иҗат итүчеләр әсәрнең теленә игътибарны арттырдылар, нәтиҗәдә, проза теле уңай якка үзгәреш кичерә башлады. Татар прозасында яңа исемнәр барлыкка килде, аз санда булса да, яшь иҗатчылар пәйда булды.
«Казан утлары» журналы озак еллар дәвамында татар проза әсәрләрен халыкка танытуда төп чара булып тора. Әлбәттә, элегрәк нәшриятта китап булып басылып чыккан әсәрләр монда урын алмый, беркайда да басылмаган яңа әсәрләр генә бирелә (классиклардан кала). Соңгы дүрт ел эчендә әлеге журналда унҗиде роман, кырык ике повесть (бәян), иллегә якын хикәя, истәлек-хатирәләр басылып чыккан. Шунысы куанычлы: «Казан утлары» журналы соңгы елларда түгәрәк өстәлләр, эшлекле сөйләшүләр үткәрү алымы белән әдәби иҗатка җентекле анализ ясый, басылып чыккан әсәрләргә бәя бирә. Бу − бик кирәкле эш, чөнки әдәби процесска тулаем күзәтү ясау, авторларга тәнкыйть сүзләре җиткерү заман таләбенә әверелде. Республикабыздагы башка әдәби басмалар да бу күркәм башлангычны кабул итеп алсалар, бик урынлы булыр иде.
Роман − зур күләмле эпик жанр. Үзенең агышын тизләткән бүгенге чорда кешеләрнең зур эпик жанрга ихтыяҗы кими кебек тоелса да, соңгы елларда басылган татар романнары бу фикернең киресен раслый. Роман жанрына ихтыяҗ бар. «Казан утлары» журналы да бу фактны ачык күрсәтә: дүрт ел эчендә унҗиде роман басылып чыгу − сөенечле күренеш. «Үткән» − бүгенге әдәбиятыбызның төп сурәтләү объекты булып кала», − дип язды күренекле әдәбият галиме Дания Заһидуллина. Чыннан да, әлеге сүзләр роман жанры үсешен тулысынча сурәтләп бирә: басылган романнар арасында хәзерге заман вәзгыятен тасвирлаганнары сирәк, күпчелек автор якын һәм ерак үткәнгә мөрәҗәгать итә (әдәбият галимнәре күрсәтүенчә, «хәзерге заман» узган гасырның 80 нче еллар уртасыннан башлап, бүгенге көнгә кадәр дәвам итә). Роман жанрында эш итүче (монда һәм моннан соң фамилияләр, тәхәллүсләр алфавит тәртибендә бирелә) Ахир («Таш калада баш кала»), Тәлгат Галиуллин («Мөхәммәт Мәһдиев йолдызлыгы»), Хәким Галидән («Патша солдаты Әхмәтнәсир»), Анатолий Егин («Үзбәк хан» (Рөстәм Галиуллин тәрҗемәсендә), Вахит Имамов («Утлы дала», «Күләгә», «Сөләйман солтан»), Марат Кәбиров («Бердәнбер һәм кабатланмас»), Рәфкать Кәрами («Кая чабасың, гомер юртагы?»), Камил Кәримов («Тургайлы болытлар»), Әмирҗан Моталлапов («Гамь»), Роза Хәбибуллина («Мулла килене»), Әнәс Хәсәнов («Бәхет кайда оя кора?»), Зиннур Хөснияр («Гарасат»), Салават Юзеев («Үлгәннәрне бүлдермә»), Фәрит Яхин (Умырзая») кебек язучыларыбызны билгеләп үтәргә кирәк. Әлеге романнар турында матбугатта шактый тәнкыйть яңгырады, алар арасында уңай фикерләр дә, тискәре фикерләр дә бар иде («Казан утлары» журналында Дания Заһидуллина, Мансур Вәли-Барҗылы, Гүзәл Насыйбуллова, Ләйсән Бәдертдинова, Гөлнара Мансурова фикерләрен үз эченә алган «Заман прозасында − чор сулышы» дип аталган түгәрәк өстәл материаллары, Рөстәм Зариповның «Юлга чүпне кем аудара?» мәкаләсе, Мөхәммәт Миначевның «Яңа әсәр турында бер фикер» язмасы һ.б.). Әлеге тәнкыйть мәкаләләрендә романнарның төп кимчелекләре итеп, түбәндәгеләр күрсәтелде: 1) тема ярлылыгы; 2) тел ярлылыгы; 3) әсәрнең сурәтләүгә түгел, сөйләп бирүгә корылуы; 4) күпсүзлелек; 5) тарихи фактларны берьяклы тасвирлау; 6) автор позициясе тәгаен билгеләнмәве; 7) персонаж характеры хәрәкәттә ачылып бетмәве һ.б.ш. Уңай яклардан исә күпчелек авторларның эзләнү юлында булуы, әсәрләрнең позитив мотивларга тәмамлануы, роман жанрының төрле формаларына мөрәҗәгать итү (детектив роман, роман-элегия, роман-эссе, фантасмагорик роман), психологизм алымнарын уңышлы куллану, персонажларны сурәтләүдә автор осталыгы артуы әйтелде.
«Казан утлары» журналыннан тыш, Татарстан китап нәшриятында басылып чыккан романнарга да тукталу кирәк. Аларның кайберләре алдагы елларда журналда дөнья күргән иде. Айдар Хәлимнең «Хунвейбин» романы, Рабит Батулланың «Бию җене кагылган» романы, Тәлгат Галиуллинның «Мөхәммәт Мәһдиев йолдызлыгы» романы, Марат Әмирхановның «Казан-йорт», Рабит Батулланың «Сөембикә» әсәрләре 2012-2015 нче елларда аерым китап булып басылып чыкты. Татарстан китап нәшрияты татар язучылары әсәрләрен популярлаштыруда бик зур эшчәнлек күрсәтә, биредә ел саен йөздән артык китап басыла. Республикабызда мондый нәшриятның булуы, әлбәттә, язучылар өчен бик зур ярдәм һәм язу стимулы.
Повесть жанры соңгы елларда үзенең үсешен дәвам итте. Күпчелек мөхәрриятләр бу жанрны «бәян» дип атый. Бу форманың активлашуында, һичшиксез, аерым журналлар яисә дәүләт тарафыннан игълан ителгән конкурсларның да роле бар. Мәсәлән, «Казан утлары» журналы 2014 елда «Кыска бәяннар конкурсын» игълан иткәч, журналга утыз ике бәян килгән, шуларның унсигезе повесть басылган (2014-2015). Соңгы елларда бәян иҗат иткән авторларыбыз − Фәтхулла Абдуллин, Гүзәл Әдһәм, Марат Әмирханов, Нәҗип Әминов, Клара Булатова, Рабит Батулла, Рәмзия Габделхакова, Рафаэль Газиз, Хәмидә Гарипова, Нәбирә Гыйматдинова, Гомәр Даутов, Әхтәм Зарипов, Рөстәм Зарипов, Зәки Зәйнуллин, Сәйдә Зыялы, Хәбир Ибраһим, Ринат Камал, Кәрим Кара (Һади Кәримов), Мидхәт Миншин, Рауль Мирхәйдәров, Гөл Мирһади, Таһир Нурмөхәммәтов, Рифә Рахман, Рәдиф Сәгъди, Зөлфәт Хәким, Алмаз Хәмзин, Шамил Хәнифов, Фирдәвес Хуҗин, Рахман Шәфигуллин, Наил Шәрифуллин һ.б.).
Санап үтелгән авторларның әсәрләрендә жанр төрлелеге күзәтелә: мәсәлән, Марат Әмирхановның «Ир-Мамай» бәяны тарихи бәяннар категориясенә караса, Ахирның «Кәбисә елы», Зөлфәт Хәкимнең «Сәер никрут» әсәрләре сатирик бәян төренә, Фарсель Зыятдиновның «Авылдашның авыр юл башы», Зәки Зәйнуллинның «Курск дугасы батыры», Рахман Шәфигуллинның «Утлы дулкын», Әхтәм Зариповның «Хатирәләрем − хәзинәләрем», Рәдиф Сәгъдинең «Мин дә бер татарыңдыр», Шамил Хәнифовның «Кеше булып калырга», Гомәр Даутовның «Моңнар булып кайтырмын» әсәрләре документаль бәян төренә карыйлар. Күренгәнчә, документаль бәяннар еш языла.
Күренекле тәнкыйтьче, прозаик Мансур Вәли-Барҗылы «Үз янәшәсендә «телевизор», «интернет» дигән көчле көндәшләр барлыгын искә алмыйча булдыра алмый инде бүгенге әдәбият», − дип язды. Тәнкыйтьченең «табигыйлеккә зыян итмәгән психологик тирәнлек тә, арзанлы шау-шуга якынаймаган вакыйгаларның мавыктыргыч агышы да, укылган китаплардан яисә күрелгән кинолардан түгел, ә нәкъ менә тормышның үзеннән килгән мәгънәви яңалык та күбрәк кирәк бүген» дигән сүзләре повесть (бәян) язучы авторларыбыз өчен маяк булып торырлык. Повестьләр тема ягыннан төрлелек белән дә аерылып торалар. Мәхәббәт темасыннан алып, җәмгыять, милләт темаларына кадәр киңлекне колачлый әлеге жанр. Шулай да тәнкыйтьчеләр авызыннан яңгыраган кайбер искәрмәләрне кабат яңгыратып үтәбез:
1) Бүгенге көн, ягъни ХХI гасыр өчен актуаль темаларга язылган урта эпик жанрда язылган әсәрләр җитми; 2) авторлар сюжет-композиция мәсьәләләренә игътибарны киметтеләр; 3) форма һәм эчтәлек бәйләнеше йомшады; 4) документаль бәяннарда тормыш яисә каһарман тасвиры кирәгеннән артык ваклап бирелә. Үзебездән өстәп, шуны әйтергә була: урта яшьтәге мәктәп балалары өчен язылган повестьләр бик сирәк күренә (бу өлкәдә язучыларыбыз Рашат Низами, Вакыйф Нуриев, Айгөл Әхмәтгалиева, Алмаз Гыймадиевларның матур әсәрләре бар). Язучылар бу мөһим мәсьәләгә дә игътибар итсәләр иде, чөнки әдәби әсәр аша тәрбия алган буын юкка чыгып бара. Балаларның китапка мәхәббәте югалуга без үзебез дә гаепле: баланың дөньяга карашы формалашкан бер вакытта аның кулына алып укырлык татар китабы юк… Һәм ул Гарри Поттер маҗараларына мөрәҗәгать итә.
«Хикәя – сөйләп бирүгә, хикәяләүгә нигезләнгән, катлаулы булмаган вакыйгаларны, күп очракта тормыш-көнкүрешнең бер эпизодын, кеше характерының, психологиясенең бер сыйфатын, чалымын сурәтләнгән кечкенә күләмле жанр төре. Әдәбиятның эпик төренә карый, повесть жанрына якын тора», − дип өйрәтә әдәбият гыйлеме теориясе. Гамәлдә исә хикәя язучыларыбыз еш кына әлеге чикләрне киңәйтәләр, хикәядә бер эпизодны гына чагылдырып калмыйча, кеше тормышын тулысынча сурәтләп бирергә омтылалар (мәсәлән, Айгөл Әхмәтгалиеваның «Капка» хикәясе). Соңгы елларда хикәя язу активлашты. Моңа, әлбәттә, «Казан утлары» («Хикәя яза беләсеңме?»), «Идел» журналлары (хикәя конкурсы) һ.б. башлап җибәргән конкурслар да сәбәпче булгандыр. «Заман хикәясендә татар әдәбияты өчен традицион алымнарның − психологизм, фәлсәфи гомумиләштерүләргә алып килү, эмоциональлек, символлар теле белән эшләүнең – яңа мөмкинлекләре барлана. Болар матур нәтиҗәләргә китерә» – дип яза Дания Заһидуллина. Чыннан да, соңгы дүрт елда иҗат ителгән хикәяләрдә кешенең эчке күңел халәте сурәтләнә, яхшылык һәм явызлык, тәрбия мәсьәләләре күтәрелә. Хикәя язучы осталар да билгеле. Бу өлкәдә күбрәк хөрмәтле хатын-кыз язучыларыбыз шөгыльләнә. Айгөл Әхмәтгалиева, Гүзәл Әдһәм, Рәмзия Габделхакова, Фирүзә Җамалетдинова, Нәбиуллина, Рифә Рахман, Сирин Якуповалар хикәя жанрында үзләренең тотрыклы урыннарын яуладылар. Соңгы дүрт елда «Казан утлары» журналында М. Абдуллин, Марат Әмирханов, Фәнзаман Баттал, Рөстәм Галиуллин, Гөлинә Гыймадова, Рүзәл Мөхәммәтша, Рашат Низами, Вакыйф Нуриев, Айдар Хәлим, Рифкать Хуҗи, Солтан Шәмси һ.б. хикәяләре басылган. Бу хикәяләрдә тематик яктан төрлелек күзәтелә: яшьләр һәм өлкәннәр дөньясын тасвирлау, лириклык, тормыш фәлсәфәсен ачып салу чагыла. Соңгы елларда хикәя жанрына тәнкыйтьчеләрнең каты бәрелгәне күренмәде; хикәя турында сөйләгәндә, күбрәк бу өлкәдә эшләүчеләрнең уңышына игътибар ителде сыман. Чыннан да, тел-сурәтләү ягыннан да, сюжет-композиция һәм идея-тема ягыннан да соңгы елларда «Казан утлары»нда басылган хикәяләрнең дәрәҗәсе югары.
Башка матбугат чаралары арасыннан әдәби иҗатка «Идел» яшьләр журналында зур урын бирелә. Әлбәттә, бу журналда романнар сирәк һәм кыскартып, журнал нөсхәсе буларак басыла, чөнки зур күләмле язмалар белән эш итү шактый кыен. «Идел» журналында әлеге уңышка Марат Кәбировның «Китап» һәм Рифә Рахманның «Татар кызы» романнары лаек булган. Яшьләр үз иткән журналда соңгы елларда егермегә якын бәян, туксаннан артык хикәя, новелла, әкият, «шаярыш» һәм кыйссалар басылган. «Идел» журналында яшь авторларның беренче язмалары, хикәя һәм бәяннары дөнья күрә. Яшь, башлап язучының әсәре хилафсыз булмый, шуңа күрә журналның әдәби дәрәҗәсен югалтмау өчен редакция өлкән язучыларыбыз иҗатына да мөрәҗәгать итә. Айгөл Әхмәтгалиева, Фәнзаман Баттал, Рәмзия Габделхакова, Тәлгат Галиуллин, Нәбирә Гыйматдинова, Ркаил Зәйдулла, Фирүзә Җамалетдинова, Мәдинә Маликова, Ринат Мөхәммәдиев, Амур Фәлах, Альберт Хәсәнов, Зиннур Хөснияр һ.б. олпат язучылар янәшәсендә яшь каләм ияләре − Айгөл Абдрахманова, Зөһрә Вилданова, Светлана Гыйләҗева, Лилия Закирова, Алмаз Мансуров, Гүзәл Фарсыева, Зилә Сабитова, Раил Садретдинов, Гөлүсә Шиһапова һ.б. иҗатлары урын ала. Дөресен әйтергә кирәк, яшьләр иҗатына кытлык сизелә. Даими язучы яшь авторлар сирәк. Бу − дөнья мәшәкатьләре белән аңлатыладыр, күрәсең. Яшьләргә акча эшләргә, тормыш корырга, үз юлларын табарга кирәк. Студент чакта яхшы гына язып килгән авторларыбыз олы тормышка кереп киткәч, югалалар, әдәби процесстан төшеп калалар. Күпме талант шул рәвешле югалыр да, күпмесе пенсия яшенә җиткәч, яңадан әдәбиятка әйләнеп кайтыр… Илкүләм проблема бу.
Тагы бер журнал − «Мәйдан» журналы әдәби процесска җанлылык өсти. Бу журнал безгә Казаннан читтә яшәгән язучыларыбызның иҗатын танытуы белән дә кадерле. 2012-2015 елларда биредә Фәтхулла Абдуллин, Рәшит Бәшәр, Ринат Баттал, Сирин Батыршин, Наилә Вилданова, Вәрис Гали, Гали Гыйззәт, Фарсель Зыятдинов, Вахит Имамов, Илдар Кыямов, Сәгыйть Лашманлы, Мөршидә Мамбетова, Хәдичә Махиянова, Зөләйха Минһаҗева, Әмирҗан Моталлапов, Ирек Садыйков, Факил Сафин, Рәдиф Сәгъди, Булат Сәләхов, Индус Сирматов, Сәмига Сәүбанова, Нәсих Таҗи, Ләйлә Фәхретдинова, Наилә Харисова, Дамир Хәйретдинов, Данис Хәйруллин, Вәсимә Хәйруллина, Айдар Хәлим, Шамил Шәйдуллин, Таһир Шәмсуаров, Марс Яһудин һ.б. (йөздән артык язучының) бәян һәм хикәяләре басылган. Журналның эшләнеше кызыклы, юбилей саннарының бирелеше һәм бизәлеше әйбәт, балалар өчен кушымтаның әһәмияте зур. Журналның үзенчәлекле якларыннан берсе итеп, аның бүгенге көндә вафат булган язучыларыбызның кадерле мирасын яңадан халыкка тәкъдим итүдә актив булуын әйтеп китәргә кирәк.
«Мәдәни җомга» һәм «Ватаным Татарстан» газеталары да әдәби процесска үз өлешләрен кертеп, татар прозасы турында күзаллау барлыкка китерергә ярдәм итәләр, «Безнең мирас», «Татарстан» журналларында да әдәби язмалар күренә. Әлбәттә, бу басмаларда да кече жанрдагы әсәрләр өстенлек итә.
Әлеге журналларның һәм газеталарның барысының да интернетта үз сайтлары эшләп килә, шуңа күрә проза әсәрләре белән электрон вариантта да танышу мөмкин. «Казан утлары» һәм «Идел» журналларына электрон рәвештә язылу мөмкинлеге дә бар. Бу − хәзерге заман интернет кулланучылары өчен бик кирәкле, актуаль мөмкинлек.
Ел саен Татарстан Милли китапханәсе тарафыннан «Ел китабы» республикакүләм бәйгесе уздырыла һәм халык тарафыннан иң күп укылган китап авторлары билгеләнә. Нәтиҗәләрдән күренгәнчә, соңгы өч ел эчендә (2015 ел нәтиҗәләре әлегә билгеле түгел) халык Рәмзия Габделхакова, Нәбирә Гыйматдинова һәм Зифа Кадырова әсәрләрен бигрәк тә яратып укыйлар икән. Жанр ягыннан бу әсәрләрнең күбесе бәян формасында, темалары (уртак рәвештә әйткәндә) − гади кешенең катлаулы язмышы. Ни үкенеч, татар телендәге проза китаплары елдан-ел азрак күләмдә басыла башлаган (53/47/39).
Әлбәттә, материаль кызыксындыру бүгенге көндә әдәбиятка тартуның иң көчле чараларының берсе булып кала. Моның яхшы ягы да, тискәре ягы да билгеле: яхшы, чөнки конкурс игълан ителгәннән соң, язучылар шактый җанланып алалар, күп кенә әдәби әсәрләр языла һәм алар басылалар. Начар, чөнки әдәби әсәр җентекле хезмәт сорый, ә конкурс кысалары язучыдан тизлек таләп итә һәм аның әсәрне кат-кат төзәтергә, чарларга, шомартырга вакыты калмый. Нәтиҗәдә әдәби һәм тел эшләнеше ягыннан бик үк камил булмаган әсәрләр конкурста призлы урын алмаса да, әдәби процесска кереп китә һәм татар әдәбияты турында фикер барлыкка китерәләр. Ярышта җиңгән әсәрләр, әлбәттә, башкалар өчен үрнәк булып тора.
2014 елда ТӨРЕКСОЙ һәм Евразия Язучылар берлеге төрки дөнья прозаиклары арасында уздыра торган хикәяләр конкурсы өченче тапкыр узды. Беренче тапкыр ул 2009 елда Мәхмүт Кашгарыйның 1000 еллыгына багышлап уздырылган. Беренче премия казах язучысы Нургали Оразовка, икенче премия Татарстан язучысы Айгөл Әхмәтгалиевага (Муллагалиевага), өченче премия Әзәрбайҗан язучысы Азер Алпайга бирелде. Милләттәшебезнең әлеге дәрәҗәле конкурста икенче урын яулавы татар прозасы өчен горурлык хисе уята.
2013 нче елда Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы һәм Татарстан Язучылар берлеге бүгенге авыл тормышын яктырткан проза әсәрләренә конкурс игълан итте. Бу ярышта сигез роман, егерме алты повесть, утыз дүрт хикәя катнашкан. Җиңүчеләре − Зиннур Хөснияр, Вахит Имамов, Нурислам Хәсәнов, Хәбир Ибраһимов, Сәгыйдулла Хафизов, Рәдиф Сәгъди, Айгөл Әхмәтгалиева, Габит Фәрхетдинов, Кәрим Кара, Рифә Рахман. Күренгәнчә, татар прозасының әйдәп баручы язучылары белән беррәттән, халыкка яңарак танылып килә торган язучыларыбызның да уңышы сөенечле. 2014 елда да бу конкурс дәвам итте, җиңүчеләр Рәдиф Сәгъди, Зиннур Хөснияр, Нурислам Хәсәнов, Наилә Харисова, Илсөяр Иксанова, Рәдиф Сәгъди, Нәбирә Гыйматдинова, Рифә Рахман, Фирүзә Җамалетдинова булды. Шунысы кызыклы: соңгы елда «роман жанрында беренче урынга лаек әсәрләр юк» дип табылды.
«Казан утлары» башлап җибәргән кыска бәяннар конкурсы да әлеге жанрны үстереп җибәрү өчен бер этәргеч булды. Әлеге конкурста Рабит Батулла, Зөлфәт Хәким, Рифә Рахман, Нәбирә Гыйматдинова, Рөстәм Зарипов, Кәрим Кара, Гомәр Даутов, Гүзәл Әдһәм җиңеп чыкты. Биредә дә җәмәгатьчелек өчен яңа исемнәр яңгырады: элегрәк ачы телле тәнкыйть мәкаләләре белән вакытлы матбугатта күренеп алган Гомәр Даутов үзе дә кулына каләм алып, документаль бәян иҗат иткән; соңгы елларда «Идел» журналында бәяннары белән еш күренгән Кәрим Кара (Һади Кәримов) исеме дә укучыларның хәтерендә уелып калды.
Соңгы вакытта үзешчән прозаикларның әсәрләре дөнья күрә башлады, үзешчән проза барлыкка килде. Үзешчәнлек һәрвакытта да булган, моны тыеп тору мөмкин түгел. Булсын. Бу әсәрләр фольклорга тиң, халык аларның иң яхшыларын сайлап алып, үзе укый, башкаларга тәкъдим итә. Кайбер язучылар һәм әдәбият сөючеләр мондый әсәрләрне зыянлы дип атыйлар, аларны халыкның зәвыгын бозуда гаеплиләр. Безнең карашка, зәвыгы югары булган кешенең зәвыгын бозу мөмкин түгел, ә дөньяга карашы формалашкан зәвыксызда зәвык тәрбияләү шулай ук буш эш. Балалар һәм яшүсмерләр өчен мондый әсәрләр тәкъдим ителсә, без каршы булыр идек.
Үзешчәнлекне Язучылар берлегендә әгъза булып тору гына бетерә алмый, берлеккә кабул ителеп тә, үзешчән калыбында язучылар җитәрлек. Шул ук вакытта үзешчәннәр арасында да кайбер һөнәри язучыларны уздырып иҗат итүчеләр очрый. Шундыйлардан, мәсәлән, Екатеринбург шәһәрендә яшәп иҗат итүче Физалия Дәүләтгәрәева исемен атарга мөмкин. Филология, әдәбият белеме дөньясыннан ерак торса да, аның хикәяләре күп кенә газета битләрендә урын алып, халык тарафыннан бик җылы кабул ителә. Шулай да, ничектер, шигърияттә ул көчлерәк, анда аның үз урыны бар.
Хәзерге вакытта урта һәм югары белеме булган кешеләрнең күбесен үз дөньясына Интернет бөтереп алды. Бигрәк тә «Одноклассники» һәм «ВКонтакте» сайтларында хикәя язу киң таралган, «Матбугат.ру» сайты да даими рәвештә хикәяләрне куеп бара. Физалия Дәүләтгәрәева, Гөлсинә Зәкиева, Гүзәл Галләмова, Зиннур Тимергалиев, Нурания Төхбәтуллина, Сәмига Сәүбанова, Айсылу Хафизова, Гөлнирә Хөсәенова, Наилә Харисова һ.б. нәкъ менә интернет галәмендә танылды.
«Хәзер аеруча хатын-кызлар язган әсәрләр бик чуар. Юлда, автобуста ишеткәннәрне язып алалар да, эшкәртмичә әдәби әсәр дип тәкъдим итәләр. Газета битләре дә кемнәрнеңдер юлда ишеткән кыйссалары белән шыплап тулган», − дип яза Фәүзия Бәйрәмова (аның соңгы 2015 елда чыккан «Ана» китабы аерым искә алуга лаек). Әлбәттә, монда дөреслек бар, интернет авторларының да үз әсәрләренә игътибарлы булуы таләп ителә. Интернет сәхифәләрендә «лайк»лар җыю («ошады» тамгасы кую) ул әле камил әсәр язылды дигән сүз түгел.
Язу перспективаларын билгеләү шактый кыен. Татар прозасында бөтенләй буш торган урыннар бар, менә шул бушлыкны тутырасы иде. Бу, иң беренче чиратта, татар прозасында фантастик әсәрләрнең булмавында чагыла. Адлер Тимергалин, Атилла Расих, Ринат Мәннан, Радик Фәизовлардан соң әлеге жанрда иҗат итүчеләр юк диярлек. Фантасмагорик әсәрләр/фэнтэзи да юк диярлек бездә (Марат Кәбировның әсәрләрен искә алу мөмкин). Шулай ук детектив жанры да көч-хәл белән җан асрый. Ара-тирә күренгәләп алган әсәрләр (Вахит Имамов, Мәдинә Маликова һ.б.) яисә әсәр кысасына кертеп утыртылган детектив сюжет элементлары бу бушлыкны тулаем тутыра алмыйлар. Яшүсмерләр прозасы аксый. Бу, алда әйтелгәнчә, татар прозасының иң авырткан урыннарының берсе. Кояш Тимбикова, Роза Хафизова кебек язучыларыбыз бөтенләй югалды.
Әлбәттә, бу − татар прозасын үстерергә теләгән очракта язылырга тиешле жанрлар. «Бернинди кысага сыя торган әйбер түгел бит бу: безнең илдә язучылар бар, әмма исемлектә язучы дигән һөнәр юк. Алар пенсиягә чыга башласа да, гонорар мәсьәләсендә дә һәрвакыт проблема килеп туа», − дип язды Разил Вәлиев. Чыннан да, язучы һөнәре рәсми рәвештә теркәлмәсә, сыйфатлы әсәр язу турында сүз бара алмый, чөнки язучыларыбыз капиталистик җәмгыять шартларында менеджер, продюсер ярдәмен кулланып эшләргә өйрәнмәгән. Без үзебез эшләп чыгарган продукцияне халыкка җиткерә белмибез, шуңа күрә дәүләт эшендә эшләп, язучылыкка бары хобби, өстәмә бер эш итеп кенә карарга туры килә. Пенсия яшендә генә язучы чынлап торып яза башлый.
«Әдәбият-сәнгать тормыш укладыннан шытып чыга һәм мәдәният беренчел түгел шикелле. Милләтне дә, аның мәдәниятен дә яшәү рәвеше саклый. Мин шәхсән үзем кайчак шундый сораулар куям: язучы язган әсәрләргә, шагыйрь иҗат иткән шигырьләргә, театрда барган тамашаларга буй җитмәс һәм чиксез таләпләр куюның кирәге юктыр, бәлки? Әдәби әсәрләр, спектакльләр белән генә кешенең үзаңын, дөньяга мөнәсәбәтен үзгәртү мөмкинме соң? Бит укучы, тамашачы үзенең күңеленә аваздаш булган әсәрләргә тартыла. Күп еллар дәвамында гаиләдә, балалар бакчасында, мәктәптә, тирә-як мохиттә тәрбияләнгән кешене шигырь белән яки ике сәгать эчендә генә спектакль йогынтысы белән үзгәртеп буламы икән?
Һәм капма-каршылыклы уйланулардан соң бер фикергә киләм – моңа шагыйрьләр, язучылар, һичшиксез, омтылырга тиеш! Язучының коралы – каләм һәм ул акылын, сәләтен, өмет-хыялларын шул корал ярдәмендә генә гамәлгә ашыра ала. Чын язучылар, чын шагыйрьләр, чын драматурглар бер заманда да күп булмаганнар, аларны бармак белән генә санарлык. Әмма шул бөек каләм ияләренең әсәрләре галәмәт тәэссоратка ия», − дип яза Зөлфәт Хәким («Иҗат яклауга мохтаҗ түгел», «Ватаным Татарстан», № 52, 15.04. 2016).
Әйе, каләм − корал, язучы − җәмгыять барометры, дип өйрәндек. Миңа калса, бик дөрес сүзләр. Югарыда телгә алынган Эрнест Хемингуэйның мондый фикере бар: «Сиңа кадәр язылган нәрсәләр турында язуның ни мәгънәсе бар, әгәр син шуларның барысыннан да яхшырак язмасаң?» – дип сорый ул. Димәк, алдагы елларда язучыларыбызга тагы да тырышыбрак язарга, татар прозасы бер урында тормасын, үссен, гөрләсен өчен тагы да зуррак көч куярга кирәк… Бу урында бөек татар шагыйре Габдулла Тукайның әйткән сүзләре күңелгә килә:
Максуд җитәр; бара торгач − юл кыскарыр;
Әллә кайда яткан хиссият кузгалыр;
Бөкре түгел, төзәлергә кабер көтмим,
Тәңрем фәйзы минем күңлемгә эз салыр…
Халисә Ширмән, филология фәннәре кандидаты
Халисә Ширмән
idel-tat.ru
Зиннур Мансуров - 2018 елда төрки дөнья әдәбиятында ел кешесе
Төркиядә чыга торган “Кардәш каләмнәр” журналының гыйнвар саны татар шагыйренә багышланган.
24.01 19:02(Истанбул, 24 гыйнвар, “Татар-информ”, Рушания Алтай). Төркиядә басылучы “Кардәш каләмнәр” журналының гыйнвар саны татар шагыйре Зиннур Мансуров иҗатына багышланган.
Искәртеп үтәбез, узган елның төрки дөнья мәдәнияте башкаласы булган Төркестанда 2017 елның сентябрь аенда Евразия Язучылар берлегенең инициативасы белән Төрки дөнья әдәби журналларының конгрессы үткәрелде. Әдәби җыен ТӨРКСОЙ төрки халыклар мәдәният оешмасы тарафыннан оештырылган иде. Анда 18 илдән 32 журналның баш мөхәррирләре катнашты. Әлеге җыенда Татарстан шагыйре, публицист һәм җәмәгать эшлеклесе Зиннур Мансуровны “2018 елның әдәбият кешесе” итеп игълан итү һәм төрки дөньяны аның тормышы һәм иҗады белән таныштыру турында карар кылынды.
Әлеге карар уңаеннан, Евразия берлеге тарафыннан нәшер ителә торган “Кардәш каләмнәр” (Kardeş Kalemler) җурналының 133 нче, ягъни, быелгы беренче саны “2018 елның әдәбият кешесе” буларак милләттәшебез, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Габдулла Тукай исемендәге премия иясе Зиннур Мансуровка багышланган.
Басманың 4-37 битләрендә Зиннур Мансуровның “Милләтпәрвәр”, “Батырша”, “Һиҗрәт”, “Озын көй” кебек 19 шигыренә урын бирелгән. Шагыйрьнең фотосурәтләре куеп әзерләнгән сәхифәдә аның тормыш юлы яктыртылган, бай иҗатына бәя бирелгән. Милләтәшебезнең шигырьләрен төрекчәгә филология фәннәре кандидаты, шагыйрә Чулпан Зарипова-Четин һәм төрек язучысы Атаман Калэбозан тәрҗемә иткән.
“Кардәш каләмнәр” (Kardeş Kalemler) җурналының махсус санына кереш мәкалә ТӨРКСОЙ төрки халыкларның мәдәният оешмасы җитәкчесе Дүсән Касаинов тарафыннан язылган. Журнал җитәкчелеге белдергәнчә, Зиннур Мансуровның иҗаты белән танышу ел ахырына хәтле дәвам итәчәк.
Мәгълүмат өчен: “Кардәш каләмнәр” (Kardeş Kalemler) җурналы - Евразия Язучылар берлегенең айга бер чыга торган периодик басмасы. Ул Төркиянең башкаласы Әнкарәдә нәшер ителә. Журналның беренче саны моннан ун ел элек дөнья күрде. “Кардәш каләмнәр” - төрки дөньяның беренче һәм бердәнбер әдәби җурналы. Бу көнгә хәтле анда, баш мөхәррире Якуп Өмәроглуның тырышлыгы белән, Евразия җирлегендәге төрки милләтләрнең әдипләре, аларның иҗатлары танытылды. Алар арасында Габдулла Тукай, Дәрдемәнд, Мәҗит Гафури, Аяз Гыйләҗев, Ркаил Зәйдулла, Мөхәммәт Мирза, Рәмис Аймәт кебек татар язучы һәм шагыйрьләре дә бар.
Шагыйрь Зиннур Мөҗип улы Мансуров хакында кыска белешмә:
Зиннур Мансуров 1949 елның 15 июлендә Татарстанның Мамадыш районы Түбән Ушмы авылында дөньяга килгән. 1967-1972 елларда Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетында белем алган. 1975 елдан башлап “Социалистик Татарстан” газетасының әдәбият-сәнгать бүлегендә махсус хәбәрче булып эшли. 1983–1986 елларда "Казан утлары" журналында сәнгать бүлеге мөхәррире, аннары Татарстан радиосында сәнгать тапшырулары программаларының баш редакторы вазифаларын башкара, берничә ел Язучылар берлеге идарәсе рәисенең урынбасары булып эшли. 1995-2015 елларда — "Мәдәни Җомга" газетасының баш мөхәррире.
З.Мансуров – 1982 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.
Аның шигырләре “Иркен минем туган илем” (1970), “Беренче карлыгачлар”, “Кул бирәм” җыентыкларында, “Меңъяфрак” (“Тысячелистник”), “Йөз суы”, "Җәрәхәтле йөрәк җылырак", "Күңелдә фидаи яшәсә" исемле китапларында басылып чыкты.
m.tatar-inform.tatar
